Gözyaşları dökülmek üzereydi. Çek Cumhuriyeti’nden, AB’den utanç duydum. O an kahraman olmak ve kendi karınca gücümle gidip Ukrayna’yı özgürleştirmek istedim. Uzhhorod’dan Yaz Gazetecilik Okulu’na gelen genç ve güzel Ukraynalı Kristýna’nın yanında yürüyordum.
“Biz hiçbir zaman Avrupa Birliği’nde olamayacağımızı biliyoruz. Bunu biliyoruz. Hepimiz bunun farkındayız,” sesi alçak, çaresizlik ve teslimiyetle doluydu, yumuşak ama aynı zamanda her düşüncemi kesip geçiyordu. Savaş hakkında konuşuyorduk. Ben de hiçbir şey söyleyemiyordum. Ona ne söyleyebilirdim ki, bunun doğru olmadığını mı? Yalan mı söylemeliyim? Bu yüzden sustum ve ikimiz de orada bağırmamak için mücadele ettik.
Uzhhorod’dan gelen arkadaşlar Yaz Gazetecilik Okulu’na düzenli olarak geliyorlar, çoğunlukla Çekçe konuşuyorlar, bazen İngilizce anlaşıyoruz, o da olmadığında el kol hareketleri kurtuluşumuz oluyor. Yine de onlar kalplerimizi kıranlar, gülümsemelerimizi gasp edenler ve önyargılarımızı yıkanlar. Bu yıl yine de biraz farklıydı. Coşkulu, neşeli öğrencilerle dolu Havlíčkův Brod’un üzerinde, bazılarının açmak istemediği bir tema asılı duruyordu. Bazılarının tam tersine dikkatle konuşmaya çalıştığı ama tepkilerin nasıl olacağından korktuğu bir tema. Savaş. Eminim bazı öğrencilerin doğudan gelen arkadaşlarımıza asla sormadıkları soruları vardı. Konuklarımızdan biri Maidan kelimesini ağzına aldığında Ukraynalı kızlardan biri gözleri yaşlı bir şekilde dışarı fırladı. Sadece kapı çarpılarak kapandı. Ben de umarım geri döner diye umut ettim.
Ve sonunda kendileri başladılar.
“Ukrayna’daki savaş medyanın ilgisini kaybetti mi, çünkü çok uzun süredir devam ediyor ve belki insanları artık ilgilendirmiyor? Gazetelerde savaş günlük hayatın bir parçası mı oldu?” diye sordu Kristýna, Yaz Gazetecilik Okulu’nun konuğu Avusturyalı gazeteci Barbara Tóth’a. Salonda sessizlik vardı. Barbara’nın Kristýna’ya vermek zorunda olduğu cevabın ona hoş gelmediği belliydi. Dondurucu bir sessizlik. Herkes cevabı biliyordu.
Ukrayna savaşı artık gazetelerin ilk sayfalarını doldurmuyor, artık günün ana haberi değil. Çok uzun süredir devam ediyor. Rusya propaganda konusunda usta, Rusya’daki insanlar Ukraynalıları düşman olarak görüyor. “Bu beni kişisel olarak ilgilendiriyor, ben Rusya’danım, birkaç yıldır Almanya’da yaşıyorum. Rusya’da sadece Rus medyasını takip eden akrabalarım ve arkadaşlarım var. Onların böyle bir görüşü var ki sadece Rus medyası doğruyu söylüyor ve Avrupa medyasına hiç güvenmiyorlar. Avrupa’da propaganda olduğunu ve Avrupa’daki medyanın yalan söylediğini düşünüyorlar. Ne yapmalıyım?” diye soruyor akıcı Çekçesiyle Berlin’de bohemistika okuyan Olga. Brüksel’de özel bir ekibin cevap arayacağı soruyu, elbette salondakilerden kimse çözemedi.
“Ruslar ulusumuzu yok etmeye uzun zamandır çalışıyorlar. Komünizm döneminde Ukraynaca kitap yayınlamayı yasakladılar. Ulusu içeriden yok etmeye çalıştılar. Çünkü bir ulusu ulus yapan nedir? Dil. Sen Çeksin ve nasıl konuşuyorsun? Çekçe. Ben Ukraynalıyım, Ukraynaca konuşuyorum,” diye anlatıyor yeni hukuk eğitimini tamamlamış olan Yakim. Benden daha genç. Ukrayna’da on yıllık temel eğitimden sonra doğrudan üniversiteye gidiliyor.
“Rusça ve Ukraynaca, Çekçe ile Slovakça kadar birbirine benzer. Ama bir Rusla karşılaştığımızda, Ukraynaca konuştuğumuzda bizi anlamıyormuş gibi davranıyorlar. Bu yüzden Ukrayna’da Rusça konuşmak, Ukraynalı olmadığın anlamına geliyor,” diyerek kalbini gösteriyor, ama bunun o kadar siyah-beyaz olmadığını kabul ediyor. Karşı tarafa geçen Rusça konuşan Ukrayna sakinleri var, ama sonra sadece Rusça konuşan insanlar gönüllü olarak kaydoluyor.
“Sonuçta bu insanlarla değil, siyasetle ilgili,” diyerek sohbeti bitiriyor ve ulus ile kültürü siyasetten ayırmamız gerektiği konusunda hemfikir oluyoruz. “Ruslar bizi düşman olarak görüyorlar çünkü medyada onlara böyle söylüyorlar.” Sonuçta hepimiz sadece insanız.
Ukrayna’yı unutmayalım.
Onlar için de yıllar önce savaş edebiyattan bir kelimeydi.

