KısacaSlatiny ve hemen yanındaki Pod Bohdalcem ile Na Slatinách gecekondu kolonileri, Prag’da, Eden semtinin yalnızca birkaç adım ötesinde yer alan bir bölge. Yazar burada çocukların tehditlerinden, saldırgan kurt köpeklerinden ve yanmış evlerden duyduğu korkuyu bizzat yaşıyor, aynı zamanda bahçecilerin ve bölgenin eski sakinlerinin topluluk hayatını keşfediyor. Koloniler 1920’lerde, belediyenin büyükşehirde iş arayan göçmenlere arsaları birkaç krona kiraladığı dönemde ortaya çıktı. Bugün burada ne elektrik var ne su; evler düzenli olarak yanıyor ve bölgede eski sakinler, evsizler, bağımlılar ve bahçeciler yaşıyor. Yazı, tehlikeli bir yer olarak anılmasına rağmen kurt köpekli çitin ardında ve bağımlıların arasında şaşırtıcı derecede dostça insanların bulunduğunu gösteriyor; örneğin Pod Bohdalcem kolonisinden Láďa M. ve František H. gibi. Yazının en önemli çıkarımı şu: Slatiny’deki korku çoğu zaman gerçek bir tehlikeden değil, önyargılardan kaynaklanıyor.
Prag’ın bu köşesinde, on yaşlarında iki küçük kız koşarak yanıma geldi.
“Sigaran var mı?” Sarışın kızın sevimli mavi gözleri, sosyal dışlanmışlığa dair hiçbir kalıp yargıya uymuyor. Diğeri ise koyu saçlı ve esmer tenli; o kimseyi şaşırtmazdı. Ama burası kalıp yargıların dünyası değil, gerçeğin ta kendisi. Kirasını, faturasını ödeyemeyenlerin belirli bir ten rengi yok; saç ya da göz rengi de yok. Onlar sadece ödeyemeyenler.
“Yok.” Yalan söylüyorum; Slavia Prag stadyumunun arkasında başlayan bu diyarlara sigara paketi olmadan sigara içmeyen biri bile adım atmaz. Arkadaşlarıma şaka yollu bunun hapishanedeki gibi, bir tür para birimi olduğunu söylüyorum.
Kızlar arkamdan tekrarlamama gerek olmayan sözler bağırıyor. Hayatımda ilk kez on yaşındaki kızlardan korktuğumu söyleyebilirim. Kendimi savunmak için şunu ekleyeyim: Terk edilmiş arazide bu iki kızı koca bir çetenin beklediğini görüyorum. Hepsi bana bağırıyor. Malum harflerle başlayan küfürler, hiç de yaratıcı olmayan sıfatlarla birlikte havada uçuşuyor.
Kirli paçavralardan ve eski elektronik eşyalardan yapılmış birkaç barınağın önünden geçerken geri dönüp yine onların yanından geçmek zorunda kalacağımı fark ediyorum. İlk denemede Slatiny’yi bulamamıştım. Slatiny yerine rayların yakınında bir yerde, otların bürüdüğü bir ormanın içindeyim. Burada da her çalılığın arkasından birinin üzerime atlamasını bekliyorum.
Korktuğumu belli etmemek için koşmak istemiyorum. Hızlı adımlarla geri yürüyorum; kalbim parmak uçlarımda atıyor, parmaklarım ise montumun ceplerinde titriyor.
Çocukların etrafından geniş bir yay çizerek dolaşıyorum ve ilk eski yoksul kolonisi Pod Bohdalcem’e giden yola sapıyorum. Burası bugün daha çok bahçecilere hizmet ediyor.
“Bu çocuklar insanı korkutuyor.” Gördüğüm ilk kişiye laf atıyorum.
“Onlar çocuk değil, piç bunlar. Geçen hafta burada yaşlı bir adamı dövdüler.” Belli ki burada masum çocuk oyunları oynamıyorlar, diye düşünüyorum.
“Slatiny’den misiniz?” Ön dişi kırık, elinde naylon poşet olan, haki renkli asker montu giymiş koyu saçlı bir adamla sohbet ediyorum. Ona Slatiny’de bölgenin eski sakinlerini, tanıklarını aradığımı anlatıyorum. Pod Bohdalcem ve Na Slatinách gecekondu kolonileri Prag’ın ender rastlanan köşelerinden. Prag’ın Eden semtine yalnızca birkaç adım uzaklıktalar, ama içeri adım attığınız anda kendinizi şehrin dışında, hepsinden önemlisi başka bir zamanda bulmuş gibi hissediyorsunuz.
Bu bölgenin en bilinen binası: eski ilkokul. Bugün burada neşeli bir bağımlı ailesi yaşıyor. Ne yazık ki ben oradayken hep saklandılar. Belki de buna sevinmeliyim.
Koloniler 1920’lerde, Prag’ın gerçek bir büyükşehre dönüştüğü ve yoğun inşaatların başladığı dönemde ortaya çıktı. Şehre iş arayan insanlar akın ediyordu; belediye de tam bu bölgedeki arsaları birkaç krona kiraya verdi ve burada insanların bulduğu her şeyden bir araya getirilmiş küçük evler yükselmeye başladı. Bugün Pod Bohdalcem kolonisinin büyük bölümünde bahçeciler hâkim, ama geri kalanında ve neredeyse Slatiny’nin tamamında toplumun kenarında yaşayanlar oturuyor. Sayıları giderek azalan eski sakinlerden evsizlere, kaçak göçmenlere, bağımlılara ve gezici panayırcılara kadar.
Láďa M. çift evin tamamının sahibi. Evi zamanla baştan aşağı yenilemeyi planlıyor.
“Ben henüz tanık sayılmam herhalde, ama ailem Slatiny’de yaşadı, ben orada büyüdüm.” Beni, bir zamanlar iki ailenin yaşadığı çift evine bakmaya davet ediyor. Her ailenin bir odası varmış.
Kendini bana Láďa M. olarak tanıtan adamı süzüyor ve kendi kendime bir katilin ya da saldırganın böyle mi göründüğünü soruyorum. İçimden “Evet, tam öyle görünüyor” diyorum.
“Korkmayın, size bir şey yapmam. Fotoğrafları göstereyim size.” Láďa M. tereddüt ettiğimi fark ediyor. Ama kendi kendime şöyle diyorum: Katil ve saldırgan gibi görünüyor, ama katillerin ve saldırganların çoğu katil ya da saldırgan gibi görünmez.
“Önce sizi evin önünde fotoğraflayabilir miyim?”
“Sonra olmaz mı?”
“Sonra hava kararır,” diye açıklıyorum. Láďa başını sallıyor, ardından bana üç kronluk (yaklaşık 0,12 euro) ucuz bir kola taklidi dolduruyor.
“Kusura bakmayın, kapıyı kilitleyeyim, burada çalıyorlar.” Yine korkmama gerek olmadığına dair güvence veriyor; sadece arsasına kimsenin girmesini istemiyormuş. Kulağa “Kurt ile Yedi Keçi Yavrusu” masalı gibi geliyor.
İşin garibi, burada dışarıda on yaşındaki çocukların arasında olduğumdan daha az korkuyorum. Dışarıda hava kararıyor, masada oturuyoruz, ucuz kolamı içiyorum; Láďa bana bütün hayatını anlatmaya çoktan yetişti, şimdi de eski fotoğraflarını gösteriyor.
Fenerle aydınlatıyoruz, çünkü burada ne elektrik var ne su. Elektrik hiçbir zaman olmamış, su boruları da yıllar önce çatlamış.
“Burada babam yaşardı, ondan bana miras kaldı, şimdi de yeniliyorum. Elektriğin olmaması beni rahatsız etmiyor. Televizyonum yok. Fenerle idare ediyorum. Elektriğe ihtiyacım yok. Burayı seviyorum, çünkü burada zaman sanki durmuş.” diye anlatıyor.
“Peki burada ne yapıyorsunuz? Kitap mı okuyorsunuz?”
“Onu da yapıyorum, dergi okuyorum. Ama en çok yazın ateş yakıp ateşi seyretmeyi seviyorum. Televizyondan iyidir.” Bunu söylerken çoktan dolabın önüne geçmiş, dergileri çıkarıyor; ben de okumayı sevdiğimi söyleyince, popüler bir Çek dergisi olan 100+1’den eve götürmem için bana vermeye çalışıyor.
“Ben hepsini okudum zaten,” diye açıklıyor ve birkaç yıllık bir sayıyı da olsa elime tutuşturuyor.
Bir kola daha ikram ediyor, ama benim tuvaletim geldi; pencerenin dışında hava kararıyor ve ne karanlıkta buradan çıkmak ne de karanlıkta kuru tuvalete girmek istiyorum.
“Ama Slatiny’ye tek başınıza gitmeyin. Beni arayın, anlaşırız, size ben gezdiririm. Benimle güvende olursunuz.” Vedalaşıyoruz.
– – –
Slatiny’ye hâlâ gitmeye cesaret edemiyorum. Pod Bohdalcem’deki bahçe kolonilerinde dolaşıp buradaki en tuhaf yapılara hayran kalıyorum. Tarihî açıdan en ilginç olanlar barınağa dönüştürülmüş vagonlar olsa da benim en sevdiğim, bahçesinde bulunan her şeyden yapılmış bir ağaç ev olan bir ev.
– – –
“Burası mı Prag yani?” František H. bana gülerek bakıyor; kolonide ömrü boyunca yaşamış. İlkbahardan kışa kadar bahçesinde çalışıyor ve Prag’ın bu köşesinin sunduğu sükûnetin tadını çıkarıyor.
František benim için bir tür yerel Don Juan. Söz bir ara evliliğe geliyor, ama ben svíčková (kremalı sebze soslu Çek usulü dana eti) pişirmeyi bilmediğim için oyunun dışında kalıyoruz.
František bahçe kolonisinde en büyük dayanağım oluyor. Beni, en sevdiğim tavuk ayaklı küçük evin sahipleriyle tanıştırıyor. Onlar da hemen beni şnitzele davet ediyor. Teşekkür edip kibarca reddediyorum ve Prag’da hâlâ bir tür topluluk hayatından söz edilebilecek bir yere düştüğümü fark ediyorum. Burada herkes birbirini tanıyor. Burası gerçekten Prag mı?
“Bizimle mantar toplamaya gelmez misiniz? Yarın gidiyoruz!”
František (sağda) olmasaydı bahçe kolonilerinin büyüsünü asla keşfedemezdim.
– – –
Artık bir adım ileri gitmemin, Slatiny’ye bakmamın zamanı geldi. Praha Neznámá’dan (Bilinmeyen Prag) Petr Ryska bana yardım ediyor. Onun bütün grubuyla birlikte Slatiny’yi dolaşıyor, gitmem gereken yerleri aklıma kazıyorum.
– – –
Artık Slatiny’de kendimi evimde gibi hissediyorum. Her sokağı biliyorum, nerede fazla oyalanmamam gerektiğini biliyorum, en son hangi evin yandığını anlayabiliyorum; burada bu, gündelik hayatın bir parçası. Bir hafta önce gördüğüm ev bugün artık yok. Yanmış.
Bugün Lukáš’ı da yanıma alıyorum, bir tanığı, bölgenin eski bir sakinini ziyaret ediyoruz. Artık hiçbir şeyin beni şaşırtamayacağını düşünüyorum; Lukáš’ın yüzünden pislikle, yıkıntılarla, yanık evlerle dolu bu ortamdan ve tuhaf insanlardan pek hoşlanmadığını görüyorum, ama beni artık tanıyor. Ben ise cennetteyim.
Bölgenin eski sakini Anna Ch.’nin yanından ayrıldığımızda yağmur yağıyor. Anna’nın gösterdiği çamurlu yoldan kestirmeden gitmeye karar veriyorum. İşte o an gördüm. Bir karavanın üzerinde kocaman beyaz bir duman bulutu süzülüyor. Aslında olağan bir şey; Slatiny’de akşamları nefes alınamadığı herkesçe bilinir. Evleri ve etraftaki her şeyi yakmak burada bir tür yerel hobi. Tamam, dumanın çoğu insanların akşamları soba yakmasından geliyor. Hiç de çevre dostu olmayan bir şekilde.
Ama şimdiye kadar meşhur duman bulutlarını hiç görmemiştim. Saat dörtten sonra buradan hep ayrılmaya çalışmıştım. İnsanlar beni uyarmıştı. Ama şimdi tek bir şey biliyorum. Karavandan yükselen dumanın peşinden gidip yaklaşmalıyım. Pus, soğuk bir ortam ve kanı kırmızı bir buz kütlesine çeviren ayaz.Burada arada bir şeyler çöküyor. Aynı yer birkaç ay sonra.
“Başka bir yoldan gitsek daha iyi olmaz mı?” diyor Lukáš, ama sadece prensip gereği. Beni, tam da buradan gideceğimizi bilecek kadar iyi tanıyor.
“Çitin yanından gidelim, hiç değilse otobüse daha çabuk varırız.”
Yedi kurt köpeği üzerimize atılıyor ve dişlerini gösteriyor. Beşi küçük, ikisi büyük; büyükler öyle yükseğe zıplıyor ki bir an hiç de ciddi bir engel gibi görünmeyen çitin üzerinden atlayacaklarını sanıyoruz. Kaçıyoruz. Karavanın önünde bir kadın ve bir adam bağırıyor. Köpeklere. Bize, orada ne aradığımızı.
“Susun!”
“Ne istiyorsunuz burada! Susun. Hadi ama!” Köpekler havlıyor, biz de bitmek bilmeyecekmiş gibi görünen çitin boyunca koşuyoruz. Bir adam daha çıkıyor ve o da bağırıyor.
“Koş.”
“Bu muhteşem.” Yavaşlayıp çitin ardındaki araziye bakakalıyorum. Kocaman beyaz duman bulutunun yükseldiği karavan, kısa süre önce yanan bir evin kalıntılarının yanında duruyor. Bir yanda çöplük, öbür yanda bir odun yığını. Ve köpeklerin kükremesi. Kurt köpeklerinin havlaması ve dişleri.
“Oraya geri dönmem lazım.”
– – –
“Tek başıma gideceğim. Mecburum. Gerekirse seni ararım.” Bir hafta boyunca bu işe kendimi psikolojik olarak hazırladım. Oraya gitmem gerektiğini biliyordum, bunun hiç de güvenli görünmediğini biliyordum. Muhtemelen güvenli de olmayacaktı.
“Biber gazın var mı?”
“Evet, var.”
“İyi olduğunu hemen bana yaz.”
“Tabii. Ama en azından on dakika bekle.”
“Sadece oraya koşup hemen geri döneceksin, değil mi?”
“Dörtnala oraya, sonra da geri.” Başımla onaylıyorum. Ve olabildiğince çok zamanım olsun diye benzin istasyonundan Slatiny’ye koşuyorum.
Kurt köpeklerine giden sokağa vardığımda orada bir polis arabasının durduğunu görüyorum. Çamurlu, buz gibi bir gün; neyse ki fotoğraf çekemeyecek kadar soğuk değil. Herhalde bir şey yapmışlar. Evsizlerin yapabileceği en kötü şeyleri hayal ediyorum. Muhtemelen bağımlılar. Burada çok var onlardan.
“Dikkat edin, orada kurt köpekleri var. On tane kadar,” diye abartıyorum ve böylece aynı yöne gidip gitmediklerini anlamaya çalışıyorum. Polis sadece başını sallıyor ve fotoğraf makineme bakıyor.
“Burada okul için bir proje kapsamında fotoğraf çekiyorum.” Neden burada olduğumu telaşla anlatmaya başlıyorum; gitmemi söylemesinden korkuyorum. Ama polisi Slatiny’ye geliş amacım değil, objektifim ilgilendiriyor. Bakmasına izin veriyorum, sonra da sakin bir şekilde onun ardından sokak boyunca köpeklere kadar yürüyorum.
Avazları çıktığı kadar havlıyor, dişlerini gösteriyor, dehşet saçıyorlar. Ben sakinim. Çitin ortasında durup fotoğraf çekiyorum. Bir kadının bana bağırdığını duyuyorum; köpek çiti parçalarken ve gerçekten üzerinden atlayacakmış gibi görünürken bile soğukkanlılığımı koruyorum. Kalbim çarpıyor, atışını parmaklarımda, midemde, başımda hissediyorum. Bu çarpıntı, yaklaşan kadının bağırışlarını bastırıyor. Önemli olan tek şey ellerimin fotoğraf çekmeye devam etmesi. İstediğim fotoğrafı aldım.
Gezici panayırcıların evini bağımlılar ateşe verdi. Bugün araziyi birkaç kurt köpeğiyle birkaç evsiz koruyor.
“Ne yapıyorsunuz burada? Ne hakla? Fotoğraf çekme izniniz var mı?”
“Var.” Yalan söylediğimi düşünmüyorum. Ama doğruyu söylediğim de kesinlikle söylenemez. Ne var ki böyle bir anda başka bir şey diyemezsiniz.
“İsterseniz size getiririm.” Bir yalan daha ekliyorum ve okuldan aldığım kâğıdın yeteceğini umuyorum. Kadının duraksadığı belli. Arada bir köpeklere bağırıyor; ben de yaklaşıp onunla sohbete başlıyorum. Şimdi korkacak bir şey olmadığını görüyorum. Ufak tefek bir kadın; kahverengiden kızıla çalan kıvırcık saçları var, yaşındaki birinin yaşamaması gereken kadar çok şey görmüş gözleri bağımlı ya da alkolik olmadığını ele veriyor.
“Biz sizin gibileri biliriz. Buraya çekim yapmaya gelirler, sonra da bizi burayı mahveden, ateşe veren bağımlılarla bir tutarlar, anlıyor musunuz?” diye saldırgan bir tonla üzerime geliyor.
“Buna üzüldüm. Burayı sizin koruduğunuzu biliyorum.” Bu sözler üzerine kadının gözleri parlıyor ve yavaş yavaş gevşediğini görüyorum. Benim de gerginliğim geçiyor.
“Biz burayı onarıyoruz. Şu odunları görüyor musunuz? Geçenlerde bağımlılar burayı ateşe verdi.” Başımla onaylıyorum; bu arada çitteki bir delikten geçen küçük kurt köpeği yavruları yanıma gelmiş bile. Ellerimi korkutucu bir şekilde ısırıyor, bir yandan da kuyruk sallıyorlardı. Kadının bu ısıran tüy yumaklarına sevgi dolu bakışı bana önyargılar konusunda bir ders daha verdi.
Dehşet uyandıran yer, Slatiny’nin en dost canlısı köşesi de olabilir.
Ve böylece arkadaş oldum.
Bir köpek sever ile.
Küçük bir bahçeden.Slatiny’de arada bir ev yanıyor. Arada bir derken, epey sık.
Romanya'da Târgu Jiu'dan Banat'taki Çek köylerine ve Oravița'ya uzanan bir yolculuk: koyun çanları, Tuna manzarası ve Greník ile Oravița arasında hiç unutamayacağımız 20 kilometre.
Banff National Park nerede ve çevresinde hangi rotalar yürünür? Tunnel Mountain, Sulphur Mountain ve Cascade Mountain için süreleri, irtifa farklarını ve kişisel önerilerimizi paylaşıyoruz.
Hawaii'de, Maui adasında kamp yapmanın gecelik maliyeti yaklaşık 16-40 euro; iki haftalık gezimiz kişi başı 1.130 euroya mal oldu. Waianapanapa'dan Haleakala kraterine ve Olowalu'ya kadar denediğimiz tüm kamp alanlarını anlatıyoruz.
Alaska'nın Kenai Yarımadası'ndan gezi notları: tuhaf liman kasabası Whittier, Seward'da buzullar arasında kano turu ve okyanusa uzanan Tükürük'üyle sanatçı kasabası Homer.