Nuraghe en het mysterieuze binnenland van Sardinië: 10 dingen die je moet weten

De meeste mensen vliegen naar dit Italiaanse eiland met maar één doel voor ogen: neerploffen op een ligbed aan een strand met wit zand en staren naar de eindeloos turkooise zee. En ik kan ze geen ongelijk geven, want de kust hier is volgens kenners absoluut ongeëvenaard en doet niet onder voor de tropen. Maar weinig mensen beseffen dat zich op slechts een paar tientallen kilometers van de glanzende jachten en luxe resorts een compleet andere, ruige en ongelooflijk fascinerende wereld verbergt. Het binnenland van Sardinië is namelijk een plek waar de tijd heeft stilgestaan en waar mysterieuze stenen torens, de zogeheten nuraghe, op je wachten, samen met sporen van een beschaving waar de geschiedenisboeken nauwelijks over reppen.

Ga met me mee onder dat ansichtkaartlaagje kijken en leer het echte, authentieke gezicht van het eiland kennen. We gaan het hebben over verbluffende bouwwerken uit de bronstijd, over dorpjes met beschilderde huizen en over bergen waar nog altijd oude herderstradities heersen. De lokale cultuur verschilt zo sterk van die van het Italiaanse vasteland dat je je af en toe op een heel ander continent waant. In deze gids vind je 10 tips voor wat te zien en te doen in het binnenland van Sardinië, inclusief praktische reisadviezen.

Samenvatting voor wie geen tijd heeft om het hele artikel te lezen

• Mysterieuze nuraghe: Het eiland telt meer dan 7.000 stenen torens uit de bronstijd, waarvan het complex Su Nuraxi di Barumini op de UNESCO-lijst het bekendst is.
• Nuragische beschaving: Een raadselachtige cultuur zonder overgeleverd schrift, die reusachtige stenen beelden naliet, de zogenaamde reuzen van Mont’e Prama.
• Het ruige Barbagia: Het hart van het authentieke Sardinië vind je in de provincie Nuoro, met dorpen als Orgosolo met zijn politieke muurschilderingen of Mamoiada met zijn angstaanjagende carnavalsmaskers.
• Actieve vakantie: Het binnenland is een paradijs voor wandelaars; je kunt naar het grotdorp Tiscali trekken of het hoogste gebergte van het eiland, de Gennargentu, verkennen.
• Wanneer gaan: Voor het bezoeken van bezienswaardigheden en bergdorpjes is de lente of de herfst ideaal, vooral vanwege de herfstfeesten Autunno in Barbagia.
• Vervoer: Zonder huurauto kom je in de afgelegen gebieden vrijwel niet, dus bereid je voor op kronkelige bergwegen en trager reizen.

Wanneer naar het binnenland van Sardinië en hoe verken je het

Als je van plan bent bergdorpjes en archeologische sites te verkennen, kun je de zomer meteen uit je plannen schrappen. In juli en augustus klimmen de temperaturen vaak naar 35 °C, en in die hitte over de gloeiende stenen van monumenten lopen is wel het laatste wat je op vakantie wilt meemaken. De beste periode om het binnenland te bezoeken is zonder twijfel de lente of de herfst, wanneer de temperaturen rond een aangename 20 tot 25 graden blijven en de natuur ofwel prachtig in bloei staat, ofwel juist in herfsttinten kleurt.

Een absolute aanrader voor cultuurliefhebbers is de periode van september tot december, wanneer in de bergdorpen het traditionele festival Autunno in Barbagia plaatsvindt. Tijdens deze weekenden stellen de inwoners hun huizen en binnenplaatsen open, tonen ze oude ambachten en serveren ze de beste lokale kazen en wijn — naar verluidt een onvergetelijke ervaring. Wel moet je er rekening mee houden dat je nog altijd op een of andere manier de bergen in moet zien te komen, en zonder huurauto is dat praktisch onmogelijk. Het openbaar vervoer werkt weliswaar tussen de grotere steden, maar naar afgelegen monumenten en bergpassen rijden geen bussen.

Let bij het plannen van je route goed op de geschatte afstanden, want op het eiland zijn geen klassieke snelwegen en naar de bergen lopen alleen smalle, zeer kronkelige weggetjes. Het kan je zomaar overkomen dat je over een traject van 60 kilometer anderhalf uur doet, dus plan op één dag niet meer dan 150 tot 200 kilometer rijden. Een kleine, wendbare auto huren kost je buiten het hoogseizoen ongeveer 30 tot 45 euro per dag, maar reizigers waarschuwen vaak voor de agressieve praktijken van sommige budgetverhuurders, dus sta er altijd op de auto grondig te fotograferen vóór je hem overneemt.

Waar overnachten in het binnenland van Sardinië

Een overnachting zoeken in de bergstreken is een heel andere discipline dan een hotel aan het strand boeken, want hier stuit je vooral op traditionele accommodaties van het familietype. Een absolute klassieker is het zogenaamde agriturismo: werkende boerderijen en landelijke optrekjes waar je vaak niet alleen een mooie kamer krijgt aangeboden, maar ook een fantastisch huisgemaakt diner met eigen ingrediënten. Verblijven midden in de provincie Nuoro of in de omgeving van het stadje Oliena is een gegarandeerde voltreffer, want vandaaruit heb je de belangrijkste archeologische bezienswaardigheden en bergtrektochten zo’n beetje voor de deur.

In het binnenland van Sardinië betaal je, anders dan aan de kust, niet voor zeezicht, maar voor rust, authenticiteit en berglandschap. Je vindt hier de befaamde kunsthotels en familie-agriturismi, waar ze je serveren wat ze net achter het huis hebben verbouwd. De meeste mooiste adressen verschuilen zich rond Oliena en Nuoro, vanwaar je makkelijk op pad gaat naar de nuraghe en Barbagia. Kies naar gelang je vakantiestijl:

✨ Voor een unieke artistieke ervaring: Su Gologone Experience Hotel (Oliena) — befaamd kunsthotel onder de Supramonte-bergen, vol Sardijns ambacht; authentiek Sardinië als op een ansichtkaart.

🏡 Voor een authentiek agriturismo: Agriturismo Guthiddai (Oliena) — familieboerderij tussen wijngaarden en olijfbomen bij de bron Su Gologone, waar je eet wat ze hier zelf verbouwen.

⛰️ Voor rust in het bos onder de Supramonte: Hotel Monte Maccione (Oliena) — berghotelletje verscholen in het bos boven Oliena, een paradijs voor wandelaars en startpunt van trektochten over de Supramonte.

🏙️ Voor een praktische uitvalsbasis in de stad: Euro Hotel (Nuoro) — comfortabele uitvalsbasis middenin Nuoro, ideaal voor uitstapjes naar de nuraghe en de bergdorpen van Barbagia.

💡 Klein advies tot slot: de meeste hotels boek je via Booking.com met gratis annulering, dus je kunt je favoriete plek meteen reserveren en er later rustig over nadenken. Wacht alleen niet te lang — de meest gewilde adressen aan zee zijn voor juli en augustus vaak al een half jaar van tevoren uitverkocht en de prijzen in het hoogseizoen liggen tientallen procenten hoger.

Nuraghe en mysterieuze monumenten

Voordat we ons op de concrete plekken storten, laten we eerst uitleggen waar het eigenlijk over gaat, want de nuragische beschaving is een absoluut wereldwonder. Nuraghe zijn megalithische kegelvormige torens die op het eiland in de bronstijd werden gebouwd, ruwweg tussen 1800 en 500 voor Christus. De bouwers gebruikten geen mortel, maar stapelden enkel met grote precisie enorme rotsblokken op elkaar. En ook al liet deze beschaving geen enkel geschreven document na, ze liet wel ruim 7.000 van deze indrukwekkende bouwwerken achter.

1. Su Nuraxi di Barumini

Dit reusachtige complex is de spreekwoordelijke koning van alle nuraghe en het enige op het eiland dat een plek op de UNESCO-werelderfgoedlijst heeft verdiend. Het ligt zo’n uur rijden ten noorden van Cagliari en geldt als het best bewaarde voorbeeld van hoe de hele nuragische samenleving functioneerde. De centrale toren mat oorspronkelijk een respectabele 18 meter en eromheen groeide geleidelijk een heel versterkt dorp met tientallen ronde stenen hutten.

Stel je het voor als een immens oeroud doolhof van machtige rotsblokken, waar je vrij doorheen kunt lopen en het vernuft van de oude bouwers kunt bewonderen. Het complex kun je alleen met een gids bezichtigen, wat eigenlijk een enorm voordeel is, want zo kom je een hoop fascinerende details te weten over het dagelijks leven van deze raadselachtige cultuur. Wil je hierheen, dan raad ik je aan de actuele openingstijden te checken op de officiële site van de stichting Barumini, waar je ook de toegangsprijzen voor het lopende seizoen vindt.

💡 Tip: Toegangskaarten, boottochten en georganiseerde excursies raken in het seizoen snel volgeboekt, dus het loont de moeite ze vooraf online te kopen via GetYourGuide.

2. De stenen reuzen van Mont’e Prama

Terwijl de nuraghe bij minstens een deel van de toeristen bekend zijn, weten de meeste mensen niet eens dat de reusachtige zandstenen beelden bestaan. De Giganti di Mont’e Prama behoren tot de oudste monumentale beelden van het hele Middellandse Zeegebied en veel historici vergelijken ze met de Italiaanse tegenhanger van het Chinese terracottaleger. Deze ruim twee meter hoge figuren van krijgers, boogschutters en boksers met fascinerende, geconcentreerde ogen werden in de jaren zeventig van de vorige eeuw bij puur toeval op een akker ontdekt.

Een raadsel blijft waarom deze enorme beelden in de oudheid opzettelijk in duizenden kleine stukjes werden geslagen, die archeologen tientallen jaren lang moeizaam weer aan elkaar moesten lijmen. De grootste verzameling van deze beelden kun je bewonderen in het kleine stadje Cabras in het museum Civico Giovanni Marongiu, maar enkele zeer goed bewaarde exemplaren vind je ook in het Nationaal Archeologisch Museum in de hoofdstad Cagliari.

3. Nuraghe Santu Antine en Losa

Fascineren die stenen torens je, dan zou je beslist ook deze twee imposante complexen in het noordwesten van het eiland op je route moeten zetten. Nuraghe Santu Antine bij het stadje Torralba kreeg van de lokale bevolking de bijnaam Sa Domo de su Re, wat “het huis van de koning” betekent, en als je er voor staat, snap je meteen waarom. De machtige centrale toren en het ongelooflijk geraffineerde systeem van inwendige gangen en trappen doen eerder denken aan een middeleeuwse burcht dan aan een bouwwerk uit de bronstijd.

Op een steenworp afstand, bij het dorp Abbasanta, staat dan de majestueuze Nuraghe Losa, die uitblinkt door zijn massieve driehoekige grondplan. Reizigers roemen dat het hier, anders dan bij het beroemdere Barumini, beduidend rustiger is, zodat je de mysterieuze sfeer van de koele stenen gangen vaak helemaal alleen kunt opsnuiven. Bij beide monumenten betaal je een kleine toegangsprijs en de rondleiding doe je ongeveer in een uur.

4. Het nuragische dorp Tiscali

Dit is een lekkernij voor iedereen die graag wat geschiedenis combineert met een stevige bergwandeling in de wilde natuur. Tiscali is een uniek prehistorisch dorp dat niet op een heuvel of in een dal is gebouwd, maar letterlijk verborgen ligt in een enorme grot waarvan het dak in een ver verleden is ingestort. Het ligt in het ruige kalkstenen Supramonte-gebergte en er voert een vrij pittige trektocht heen die je minstens twee uur stevig klimmen kost.

De overblijfselen van de ronde hutten zijn door de tand des tijds en oude grafrovers weliswaar behoorlijk verwoest, maar de locatie zelf is werkelijk adembenemend. Mensen leefden naar verluidt eeuwenlang in deze geïsoleerde natuurlijke vesting en verscholen zich hier met succes voor de invallen van de machtige Romeinen. De tocht is niet voor absolute beginners, dus neem stevige schoenen en voldoende water mee, want onderweg kom je geen enkele voorziening tegen.

5. Reuzengraven en domus de janas

De nuragische en pre-nuragische cultuur liet niet alleen verdedigingstorens na, maar ook ongelooflijk mystieke begraafplaatsen, waar de lokale bevolking zeer poëtische namen aan gaf. De tombe dei giganti, oftewel reuzengraven, zijn monumentale stenen graftombes met een enorme frontale stèle, waarvan de dorpelingen lang dachten dat er echte reuzen in begraven moesten liggen. In werkelijkheid ging het om massagraven van de toenmalige elite, en de mooiste vind je verspreid rondom het stadje Arzachena.

Nog ouder en wonderlijker zijn de zogenaamde domus de janas, wat in het Sardisch “feeënhuizen” betekent. Het zijn prehistorische rotsgraven, zorgvuldig uitgehakt in zandsteen of kalksteen, die vaak doen denken aan kleine kamertjes met uitgehouwen deuren en rituele symbolen. Over het hele eiland zijn er duizenden van, dus tijdens je zwerftochten door het binnenland stuit je er gegarandeerd op één, en het zou zonde zijn ze niet minstens even te verkennen.

Barbagia: het hart van het authentieke Sardinië

Als er één regio is die je de echte ziel van het hele eiland kunt noemen, dan is het ongetwijfeld de provincie Nuoro en haar historische streek Barbagia. Dit afgelegen berggebied was eeuwenlang volledig geïsoleerd en behield daardoor zijn eigen ruige dialect, herderstradities en diepgewortelde onafhankelijkheid. Zelfs de oude Romeinen kregen dit gebied nooit volledig onder controle en noemden het het land van de barbaren — waar de huidige naam trouwens van afstamt.

6. Orgosolo en de murales

Kom je in Orgosolo aan, dan waait je naar verluidt meteen een heel specifieke, bijna licht rebelse sfeer tegemoet die zijn weerga niet kent in het Middellandse Zeegebied. Dit bergdorp is befaamd om zijn murales, enorme muurschilderingen die hier sinds eind jaren zestig van de vorige eeuw de muren van de meeste huizen bedekken. Het gaat echter niet om gewone straatkunst, maar om een visuele schreeuw van de plaatselijke bewoners, die zo hun houding tegenover politiek, armoede en sociaal onrecht uiten.

Je vindt hier ruim 200 schilderingen die alles bekritiseren, van oorlogen wereldwijd tot de onteigening van weidegronden, en een wandeling door de steegjes voelt als een bezoek aan een gratis openluchtgalerie. Orgosolo had in het verleden een zeer duistere reputatie, verbonden met bloedwraak en bandieten, maar tegenwoordig is het een vriendelijke plek waar je zonder zorgen een heerlijke koffie kunt gaan drinken en de ongelooflijk sterke lokale energie kunt opsnuiven.

7. Mamoiada en de Mamuthones-maskers

Slechts een paar kilometer verderop ligt het onopvallende dorp Mamoiada, dat een van de vreemdste en mysterieuste tradities van heel Europa herbergt. Het belangrijkste symbool van het dorp zijn de angstaanjagende Mamuthones-maskers, die de lokale mannen tijdens het traditionele wintercarnaval dragen. Stel je figuren voor gehuld in zware donkere schapenvachten, met een zwart houten masker zonder uitdrukking op het gezicht en met een reusachtige bundel zware koeienbellen op hun rug, die bij elke stap oorverdovend rinkelen.

Dit heidense ritueel symboliseert naar verluidt de overwinning van de herders op de boze geesten en zijn wortels reiken mogelijk terug tot in de verre nuragische tijd. Sla zeker geen bezoek over aan het schitterende museum Museo delle Maschere Mediterranee, waar je deze griezelige vermommingen mooi van dichtbij kunt bekijken en kunt begrijpen hoe diep de magische rituelen in de harten van de plaatselijke bevolking zijn verankerd.

8. Oliena en de bron Su Gologone

Aan de voet van de steile kalkstenen Supramonte-bergen ligt het witte dorpje Oliena, dat vooral befaamd is om het verbouwen van de fantastische zware rode wijn van de Cannonau-druif. Net buiten het dorp ligt bovendien de karstbron Su Gologone, een absoluut natuurfenomeen en een van de mooiste plekken van de regio. IJskoud en kristalhelder water welt hier onder enorme druk op uit een donkere kloof in de rotsen en vormt een prachtig blauwgroen gekleurd meertje.

De omgeving van de bron is prachtig aangelegd, omgeven door weelderig groen en eeuwenoude bomen, waardoor het een absoluut ideale plek is voor een rustige middagwandeling. Het bijzondere is dat het grottenstelsel onder de bron zo uitgestrekt is dat zelfs de meest ervaren grotduikers het tot op de dag van vandaag niet hebben kunnen verkennen. Tickets om deze magische plek te bezoeken koop je via het toeristische portaal van de regio.

Bergen en levende tradities

Als je genoeg hebt van gloeiende stenen en wandelingen door dorpen, raad ik je aan stevige bergschoenen aan te trekken en op te trekken naar de hoogste delen van het eiland. Het binnenland van Sardinië biedt namelijk fantastische omstandigheden voor hooggebergtetrektochten, waar je in plaats van drommen toeristen eerder vrij grazende kuddes schapen en halfwilde paarden tegenkomt. De natuur is hier wild en ziet er op veel plekken nog precies zo uit als duizenden jaren geleden.

9. Het Gennargentu-gebergte en Fonni

Het Nationaal Park Golfo di Orosei e Gennargentu beslaat een enorm oppervlak in het oostelijke binnenland en herbergt de allerhoogste toppen. Het hoogste punt van het eiland is de berg Punta La Marmora, die zich verheft tot een hoogte van 1.834 meter en waarvandaan je bij goed zicht naar verluidt tot aan de kust kunt kijken, waar de blauwe zee in de hemel overvloeit. De trektocht naar de top is weliswaar lang, maar technisch vrij eenvoudig, dus elke gemiddeld fitte wandelaar kan hem aan.

Je uitvalsbasis voor uitstapjes de bergen in kan het schilderachtige stadje Fonni worden, de allerhoogst gelegen gemeente van heel Sardinië. Het ligt op precies duizend meter hoogte, en terwijl mensen aan zee in badpak zwemmen, valt hier in de winter heel gewoon sneeuw — in het verleden was er zelfs een kleine skilift in bedrijf. Tegenwoordig is Fonni vooral bekend om zijn kleurrijke murales en de productie van knapperige lokale koekjes.

10. De feesten Autunno in Barbagia

Dit is misschien wel de beste tip voor iedereen die de onvervalste lokale gastvrijheid wil ervaren. Het festival Autunno in Barbagia is een rondtrekkend herstfeest dat elk weekend van september tot december plaatsvindt, telkens in een ander dorp uit een dertigtal deelnemende plaatsen. Tijdens deze dagen gelden de zogenaamde Cortes Apertas, oftewel open binnenplaatsen, wanneer de plaatselijke families je rechtstreeks in hun huizen en oude stenen binnenplaatsen toelaten.

Je ziet er oma’s met de hand pasta uitrollen, houtsnijders houten maskers maken en je proeft producten die je in geen enkele gewone supermarkt vindt. Je proeft kazen die je in een gewone winkel niet koopt, je hoort traditionele meerstemmige zang en je vertrekt met het gevoel dat je achter een gordijn hebt gekeken dat de doorsnee toerist nooit oplicht. Vergeet niet de exacte kalender van de feesten voor het lopende jaar te checken op de officiële site van Autunno in Barbagia.

Wat te proeven in het binnenland van Sardinië

De Sardijnse keuken uit de bergen verschilt totaal van die welke je in de resorts aan zee voorgeschoteld krijgt, en het is een waar culinair juweel. Laat zeker geen culurgiones aan je voorbijgaan, prachtig met de hand gevlochten pastapakketjes gevuld met fijngestampte aardappel, krachtige pecorinokaas en blaadjes verse munt. Reizigers zijn het erover eens dat dit, gecombineerd met een eenvoudige tomatensaus, een enorme delicatesse is die oorspronkelijk juist uit de streken Barbagia en Ogliastra komt.

Bij vrijwel elk gerecht krijg je hier bovendien pane carasau, een extreem dun en knapperig herdersbrood dat maandenlang vers bleef wanneer de mannen met de kuddes de bergen in trokken. De lokale bevolking is er ook dol op in de vorm van het zogenaamde pane frattau, waarbij de flinterdunne broodjes worden afgewisseld met saus en kaas — maar als je geen vlees eet, vraag dan voor de zekerheid altijd of de kok geen vleesbouillon heeft gebruikt. Als zoete afsluiter moet je tot slot seadas proeven, zondig lekkere gefrituurde pakketjes gevuld met verse kaas en royaal overgoten met licht bittere kastanjehoning.

Wat de lokale specialiteiten voor vleesliefhebbers betreft, zweren ze in het binnenland naar verluidt het meest bij de traditionele porceddu: een langzaam aan het spit gebraden speenvarken op smaak gebracht met wilde mirte, dat soms wel enkele uren boven open vuur wordt bereid. Al dat heerlijke eten spoelen de bewoners graag weg met volle rode wijn van de Cannonau-druif, die zogezegd het geheim van de hoge levensverwachting van de plaatselijke bevolking is, of met een borrel van de sterke kruidenlikeur mirto.

Waar verder

• Vakantie Sardinië: wat te zien en te doen
• De mooiste stranden van Sardinië
• Het weer op Sardinië

Veelgestelde vragen