Jestem przekonany, że dzięki dzisiejszej wiedzy, technologiom i postępowi medycyny każdy z nas może dożyć 120 lat. Długowieczność nie jest dziełem przypadku – warunkiem jest konsekwentne stosowanie sprawdzonych przez lata, a także nowych, progresywnych metod, które jako rozwiązanie różnych problemów zdrowotnych i sposób na zapobieganie starzeniu proponują naukowcy ze wszystkich dziedzin badających ludzkie życie.

Od 2021 roku chcę się nimi kierować jak najbardziej, dlatego stworzyłem listę, która będzie mi przypominać, jak powinienem żyć. Poradnik jest przydatny dla wszystkich bez wyjątku, ale zwłaszcza przy metodach „przedłużania życia” polecam głębsze studiowanie tematu, by zrozumieć wszystkie istotne mechanizmy. Pomocna będzie ta podstawowa literatura:

• Dlaczego śpimy – Matthew Walker
• Zawieram tłumy – Ed Yong
• Jak nie umrzeć – Michael Greger
• Koniec starości – David Sinclair
• Historia ludzkiego ciała – Daniel E. Lieberman
• Lodowy człowiek – Wim Hof
• Kod cyrkadialny – Satchin Panda

Wyjaśnienie pojęć

Geny przetrwania

Każdy z nas ma w sobie tzw. geny długowieczności (mTOR, AMPK i sirtuiny), które w niesprzyjających warunkach chronią organizm, aktywując mechanizmy przetrwania. Dzięki częstej aktywacji tych genów można poprawić zdrowie, zwiększyć odporność na choroby i przedłużyć życie.

Mamy do dyspozycji kilka sposobów na aktywację genów przetrwania, bez szkody dla ciała. Chodzi o łagodne wywołanie stresu poprzez ćwiczenia, zimno lub głód. Taki stan nazywa się hormezą.

Hormeza

Hormeza zmusza organizm do oszczędzania zasobów i naprawiania komórek na tyle, na ile to możliwe. W praktyce przedłużamy w ten sposób życie, ponieważ ciało zamiast budować nowe komórki naprawia te istniejące i de facto je odmładza. Hormezę można nawet wywołać sztucznie za pomocą niektórych substancji.

Sirtuiny

Sirtuiny to jedne z najważniejszych genów długowieczności. Rozwijają i zwijają nasze DNA oraz włączają i wyłączają geny. Podczas obciążenia (ćwiczenia, głód itp.) uruchamiają procesy, które naprawiają komórki i zapobiegają ich obumieraniu. Spadek aktywności sirtuin związany ze spadkiem poziomu NAD jest jedną z głównych przyczyn starzenia.

NAD+

NAD to substancja chemiczna będąca centralnym regulatorem wielu ważnych procesów biologicznych, w tym starzenia i chorób. Bez wystarczającego poziomu NAD sirtuiny nie są w stanie efektywnie działać. Poziom NAD spada z wiekiem, co jest jedną z głównych przyczyn starzenia. Zwiększanie poziomu NAD zasadniczo wpływa na starzenie komórek.

Uwaga: genów długowieczności jest więcej, ale na potrzeby tego artykułu nie ma potrzeby wymieniać kolejnych. Zainteresowani mogą poczytać więcej w książce Koniec starości.

Walka z chorobami

Wszyscy wiemy, że najtańszą i najskuteczniejszą walką z chorobami jest profilaktyka. A dlaczego nie wykorzystać do niej najbardziej zaawansowanych metod dostępnych na rynku?

Analiza DNA

Badanie DNA w celu ustalenia predyspozycji genetycznych (od nietolerancji laktozy po nowotwory) dziś kosztuje zaledwie kilkaset złotych. Analizę DNA wystarczy zrobić raz, a wraz z napływem nowych danych do światowej bazy co chwilę dowiesz się o sobie czegoś nowego.

Źle śpisz? Często boli cię żołądek? Cierpisz na depresję? Może częściowo odpowiada za to twoje wyposażenie genetyczne.

Analiza DNA metodą sekwencjonowania genomu jest podstawowym warunkiem medycyny predykcyjnej, która reaguje na prawdopodobieństwo chorób i stara się im zapobiegać. Ja zamówiłem sekwencjonowanie genomu w Selfdecode za poleceniem Tomáša Baránka i ty powinieneś zrobić to samo.

Analiza mikrobiomu jelitowego

Badanie mikrobiomu jelitowego to nieinwazyjna metoda (wystarczy dostarczyć próbkę kału 😊) o świetnych rezultatach. Flora jelitowa wpływa nie tylko na sposób trawienia, ale także na nastrój, apetyt czy alergie.

Analiza ujawnia optymalny skład twojej flory jelitowej i zaleca korektę diety, ewentualnie włączenie suplementów lub leków. Krótko mówiąc, dowiesz się, jak postępować, by twoje jelita były zadowolone.

Ja planuję w tym roku umówić się do doktora Petra Hory z 5P Medicine.

Morsowanie i hartowanie

Zimno aktywuje geny długowieczności. Wystawianie się na chłód w dowolnej formie pobudza tworzenie korzystnej brunatnej tkanki tłuszczowej, ponieważ ciało jest w stanie stresu.

Polecam szybkie spacery zimą w samej koszulce, ćwiczenia w chłodnym otoczeniu i pozostawianie na noc otwartego okna. Ja dodatkowo biorę 3 razy w tygodniu lodowaty prysznic i 2 razy w tygodniu siedzę 5 minut na balkonie nago (zimą).

Sauna

Tak samo jak schładzanie, zaleca się również drugą drogę wyjścia ze strefy termoneutralnej – ciepło. Korzystanie z sauny raz w tygodniu może obniżyć występowanie chorób serca nawet o 50%, choć procesy, które do tego prowadzą, nie zostały jeszcze dokładnie opisane.

WSKAZÓWKA: Do rozgrzania całego ciała polecamy saunę lub pobyt w jacuzzi. W ofercie znajdziesz wersje dmuchane lub piankowe, które są mobilne i łatwe w montażu.

Zwiększanie NAD+ dla spowolnienia procesów starzenia

Za pomocą tzw. aktywatorów sirtuin można wywoływać w ciele te same procesy, które powstają podczas obciążenia. Połykając tabletkę, możemy więc sztucznie zwiększać poziom NAD+ i pomagać ciału naprawiać uszkodzone komórki, a w zasadzie „odmładzać się”.

Resweratrol

Pierwszym aktywatorem jest resweratrol, substancja wpływająca na te same szlaki co np. restrykcja kaloryczna (która jest tak samo skuteczna jak post przerywany). Podczas jej stosowania organizm przechodzi w tryb oszczędzania. U drożdży regularne podawanie resweratrolu wydłużyło długość życia nawet o 50%.

Resweratrol jest produkowany przez rośliny podczas stresu (na przykład w produktach uprawianych bez chemii). Resweratrol był pionierską substancją w zwiększaniu poziomu NAD+ i dziś jest swobodnie dostępny w sklepach internetowych. Po lawinie badań pojawiły się kolejne, skuteczniejsze substancje: NR i NMN.

NMN lub NR

NMN i NR to jeszcze skuteczniejsze substancje zwiększające poziom NAD+, które są już dość łatwo dostępne na rynku. NR jest nieco starszy i znacznie lepiej zbadany, a pierwotny producent i jednocześnie właściciel patentu sprzedaje NR pod nazwą Tru Niagen.

💡 Tru Niagen polecamy zamawiać z ich oficjalnej strony w USA. Wychodzi to sporo taniej. Do przesyłki z USA do Polski używaj Planet Express.

Dieta

Nie jeść mięsa

Mięso to zabójstwo – przynajmniej na własnym ciele. Spożywanie białek zwierzęcych jest według wielu badań powiązane z wysoką śmiertelnością z powodu chorób układu krążenia i nowotworów.

Najgorsze jest przetworzone przemysłowo czerwone mięso (parówki, kiełbaski, szyneczka i boczek), które w udowodniony sposób przyczynia się do raka jelita grubego, trzustki i prostaty. Jak pisze David Sinclair, nasza dieta „zamiast lwiej żarłoczności powinna przypominać raczej królicze chrupanie”.

Kupować lub uprawiać warzywa bio

Również warzywa i owoce mają swoje geny przetrwania, które aktywują się stresem. A stres przychodzi w wymagającym środowisku, czyli przy naturalnej uprawie bez chemii i substancji wspomagających.

Post przerywany

Post przerywany (intermittent fasting) oznacza jedzenie rzadziej i częstsze odczuwanie głodu, ale nie oznacza diety. Nie zmieniasz tego, co jesz, a jedynie optymalizujesz czas, kiedy jesz. Możesz wybrać spośród kilku sposobów postu przerywanego, przy czym liczy się nawet spontaniczne pomijanie posiłków.

Uczucie głodu uruchamia w ciele korzystne mechanizmy, które obniżają ciśnienie krwi, obniżają poziom cukru we krwi, obniżają cholesterol i oczywiście również masę ciała.

A dalej:

• Jeść więcej warzyw, roślin strączkowych i produktów pełnoziarnistych
• Ograniczyć nabiał, białe pieczywo i cukier
• Wyeliminować cukier i białe pieczywo
• Maksymalnie zbilansowana dieta
• Do każdego posiłku wypić szklankę wody

Codzienna mocna dwunastka

Według Michaela Gregera (książka „Jak nie umrzeć”) najbardziej idealny skład codziennej diety jest następujący (staraj się jak najbardziej go przestrzegać):

Sen

Siła rutyny

Nasze ciała mają własny, tzw. rytm cyrkadialny, który określa, kiedy i jak długo powinniśmy spać. Każdy ma ten rytm ustawiony nieco inaczej, ale generalnie obowiązuje zasada, że powinniśmy chodzić spać i wstawać o tej samej porze, najlepiej bez budzika.

Od czasu, gdy razem z Luckou zaczęliśmy interesować się swoim snem, jakość mojego snu radykalnie się poprawiła. Spędzam w nocy więcej minut w głębokim śnie i już prawie dwa lata nie ziewam w ciągu dnia.

Oświetlenie w domu

Sztuczne oświetlenie potrafi doskonale oszukać nasz mózg, że wciąż jest dzień, przez co ciało nie wyprodukuje wystarczającej ilości melatoniny. A melatonina to substancja kluczowa dla bezproblemowego zasypiania.

Stopień, w jakim wieczorne światło elektryczne opóźnia nasz wewnętrzny rytm cyrkadialny (zegar biologiczny), jest katastrofalny. Średnio chodzi o dwie do trzech godzin każdego wieczoru. Choć zegar wskazuje północ, twoje ciało wciąż myśli, że jest dzień.

Wieczorem oświetlaj się tylko punktowymi lampkami i unikaj niebieskiego światła. Idealnie jest sprawić sobie tzw. inteligentne żarówki, które potrafią dostosowywać się do pory dnia. Można je nawet zsynchronizować z indywidualnym cyklem snu, z automatycznymi przejściami od przyciemnionego światła wieczorem po jasne światło rano.

Suplementy diety

Razem z Luckou okazjonalnie suplementujemy melatoninę. Warto ją przyjmować wieczorem, po dniu, w którym nie udało się w porę uniknąć źródeł niebieskiego światła.

WSKAZÓWKA: Jeśli rozważasz inne witaminy i suplementy, pomoże ci recenzja superżywnościowych suplementów Blendea.

Pomiar snu

Już od ponad sześciu lat mierzę sen za pomocą urządzenia Fitbit. Choć jest to jedynie pomiar orientacyjny, potrafię już niezawodnie powiązać wyniki snu z jakością kolejnego dnia.

Pomiar jakości snu może ujawnić wiele problemów, które prowadzą do ogólnego zmęczenia, a nawet uczucia wyczerpania po przespanej nocy. Mogą to być problemy z oddychaniem albo płytki, przerywany sen.

Pomiar polecam każdemu, a swoje urządzenie możesz wybrać według recenzji Tomáša Baránka.

Ruch

Porządnie się spocić podczas jakiejś aktywności fizycznej to najlepsze, co możesz zrobić dla swojej długowieczności. I nie chodzi nawet o budowanie mięśni (które oczywiście cieszą oko) ani o poprawę krążenia, ale o zmiany zachodzące na poziomie molekularnym.

Im więcej ćwiczysz, tym dłuższe masz telomery, a więc twoje komórki są w lepszym stanie. Ćwiczenia (tak samo jak głodzenie) wystawiają ciało na stres, który w reakcji na szok zwiększa poziom NAD, naprawia komórki i buduje nowe naczynka włosowate, lepiej dotleniające całe ciało.

Liczy się przede wszystkim intensywność ćwiczeń, a jako w ogóle najskuteczniejszy okazał się trening HIIT (ćwiczenia przy 85% maksymalnego tętna). Takich ćwiczeń wystarczy pół godziny dziennie.

Jeśli biegasz, mam dla ciebie dobrą wiadomość – 5-8 kilometrów tygodniowo (to około 15 minut dziennie) obniża ryzyko śmierci na zawał nawet o 45%.

Jeśli ćwiczenia nie są ci w smak, spróbuj połączyć je z zabawą. U nas w domu sprawdził się Xbox z czujnikiem ruchu Kinect (i mnóstwo gier fitness), a po świętach zacząłem uzależniać się od gier fitness w wirtualnej rzeczywistości przez Oculus Quest 2.

Stres

Walka ze stresem i lękami to temat, którym jeszcze nie zająłem się dogłębnie, ale planuję to zmienić. Od 12 roku życia mam przewlekłe wrzody, które dają o sobie znać zawsze wtedy, gdy doświadczam nadmiernego stresu. Jak sobie z tym radzę?

Medytacja

W trudniejszych okresach, gdy czekają mnie skomplikowane decyzje albo mam zbyt wymagającą pracę, sięgam po medytację. W zupełności wystarcza mi poranna 10-minutowa sesja każdego dnia przed rozpoczęciem pracy.

Nie mam ochoty zgłębiać medytacji, więc używam aplikacji do medytacji prowadzonej. Przemieniam abonament aplikacji Calm i Headspace.

Jeśli zależy ci na języku czeskim, możesz spróbować nagranej przeze mnie ścieżki medytacyjnej.

Journaling (codzienny x tygodniowy x miesięczny)

Pisanie listów do samego siebie może brzmieć jak wariactwo, ale do wyrzucania z siebie i porządkowania myśli sprawdza się absolutnie świetnie. Mimo wszystkich technicznych udogodnień najlepiej działa na mnie papier.

Każdego miesiąca zapisuję dziesiątki kartek, na których wciąż od nowa spisuję aktualne priorytety, problemy i myśli, które mnie w danym momencie nurtują.

Pisz do samego siebie listy na regularnej bazie.

Ta lista jest WORK IN PROGRESS. Stopniowo uzupełniam wszystkie triki i taktyki, które przychodzą mi do głowy lub które odkrywam podczas samodzielnej nauki. Będę wdzięczny za każde uzupełnienie lub komentarz pod artykułem. Życiu cześć! 😊 Spróbuję dorobić również listę witamin.

W tym roku po raz pierwszy zdecydowałem się opublikować moje podsumowanie roku publicznie. Zainspirowała mnie do tego historia Františka Szabó, który swoje roczne podsumowania publikuje już od 2011 roku.

Rok 2020 był wyjątkowo burzliwy, a drogi do realizacji moich celów okazały się zupełnie inne, niż mógłem sobie wyobrazić w grudniu 2019. To moje podsumowanie roku 2020 i plan na 2021 – szczere, bez owijania w bawełnę.

Podsumowanie celów roku 2020

Kupno działki

Okazało się, że zmiana miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w okolicach Vodňan nie jest prostą sprawą, więc musieliśmy poszukać innego rozwiązania. Zamiast działki, o którą wciąż walczymy, kupiliśmy mieszkanie w Písku. Za kilka miesięcy się przeprowadzimy i zrealizujemy tym samym długoterminowy cel – wyprowadzkę z Pragi. W Písku i tak spędzamy średnio 4 dni w tygodniu.

Rozbudowa portfela inwestycyjnego

Półtora roku temu zacząłem powoli przygotowywać się na zabezpieczenie finansowej przyszłości naszej rodziny i emerytury. Pierwsza połowa 2020 roku była doskonałą okazją do zwiększenia niektórych pozycji i zakupu nowych akcji. Nie powiem wam, ile zainwestowałem. Ale powiem, co kupowałem:

• Na Patria: Erste, Moneta
• Na Revolut: AbbVie, Apple, Thermo Fisher Scientific, Virgin Galactic, Activision Blizzard
• Na Degiro: AbbVie, Apple

Choć zmniejszyłem udział pożyczek P2P w swoim portfelu, znalazłem też miejsce na nowe inwestycje na platformie Mintos – przede wszystkim w Kazachstanie, gdzie długoterminowo utrzymuję stopę zwrotu na poziomie około 17% rocznie.

Zainwestowałem również w nieruchomości za pośrednictwem Upvest i wypróbowałem platformę Bondster. Założyłem też strategię inwestycyjną na Portu, na którą co miesiąc przelewam ustaloną kwotę. Cel rozbudowy portfela inwestycyjnego – zaliczony.

Wprowadzenie planowania finansowego i analizy wydatków rodzinnych

Wzorując się na Víťi Válce, Danielu Gamrocie i Robercie Vlachu, stworzyłem szczegółowe arkusze do oceny naszych wydatków rodzinnych, inwestycji i zarządzania przepływami pieniężnymi. Od każdego z nich wziąłem coś dla siebie i stworzyłem uniwersalną tabelę, którą uzupełniam raz w miesiącu na podstawie wyciągów bankowych.

Tak to wygląda (zainteresowanym mogę przesłać tabelę na e-mail):

Wyprowadzenie rodzinnej firmy nanoSPACE na plus

Ten cel postawiłem sobie dlatego, że chciałem używać nanoSPACE jako referencji dla naszej małej firmy marketingowej LK MEDIA. Nie spodziewałem się jednak, że dzięki pandemii z nanoSPACE z dnia na dzień zrobimy firmę z obrotem znacznie przekraczającym 100 milionów koron i że na jakiś czas odłożę swoją specjalizację (SEO) na półkę – czyli nie będę przyjmował nowych klientów.

Popyt na nanomateriałowe maseczki i respiratory całkowicie nas zaskoczył na początku roku i musieliśmy z głową w dół rzucić się w rozbudowę firmy. Jak zautomatyzowaliśmy cały sklep internetowy – możecie przeczytać tutaj, a potem ruszyło to jak rollercoaster (tak pisano o nas w mediach).

Dziś oboje z Lucką pracujemy w nanoSPACE na pełny etat i dzięki zdobytemu kapitałowi możemy wreszcie po latach mocno wcisnąć gaz w promocję naszej antyalergicznej pościeli nanomaterialowej, która naprawdę na to zasługuje.

Rozwój własnych projektów

Loudavymkrokem.cz przez pandemię nieco podupadł i osiągnięcie planowanych 45 000 wizyt miesięcznie z treściami podróżniczymi wydawało się nierealne. Zrobiłem więc odważny krok – przeniosłem tutaj cały content o marketingu, finansach i rozwoju osobistym z drugiego bloga powerofdoing.blog, który teraz skupia się wyłącznie na kryptowalutach.

Do podróży dodałem więc następujące obszary tematyczne:

• Jak założyć bloga
• Rozwój osobisty
• Marketing
• Finanse
• Inwestowanie

Przychody afiliacyjne z tych obszarów tematycznych w pełni zastąpiły przychody z podróży, a gdy podróżowanie znów ruszy pełną parą, będę bardzo rad, że tak mocno się rozgałęziliśmy. Loudavymkrokem.cz to już nie tylko blog o podróżach, ale szerzej – o prowadzeniu biznesu online i zarządzaniu finansami.

Zaistnienie publicznie jako specjalista SEO

Choć od dłuższego czasu rozwijam SEO dla kilku klientów, niewielu o tym wie. Przed kryzysem covidowym planowałem poświęcić się SEO w pełni i skierować wszystkie siły na dalsze dokształcanie się oraz rozbudowę swoich stron i stron klientów, żeby stać się bardziej rozpoznawalnym. Niestety musiałem ten plan zatrzymać z powodu intensywnego rozwoju nanoSPACE – skończyłem jedynie na rejestracji na platformie navolnenoze.cz, bo i tak mam roboty po uszy.

Plany na rok 2021

Inwestycje

W 2021 roku planuję szczegółowo zbadać rozwijającą się dziedzinę longevity (walka ze starzeniem się) i – jeśli to możliwe – dokonać pierwszych inwestycji (najlepiej na etapie pre-seed). Prawdopodobnie pójdę drogą któregoś z funduszy longevity.

Zarządzany rozwój nanoSPACE

Pod koniec roku w nanoSPACE zaczęliśmy zajmować się handlem zagranicznym i widzę w tym duży potencjał. W tym kierunku będziemy więc kierować nasze wysiłki, a ja mam już wyznaczoną konkretną kwotę obrotów, którą chcemy osiągnąć w 2021 roku.

Wciąż pracujemy nad dokończeniem procesów do zarządzania przepływami pieniężnymi oraz profesjonalnego planowania inwestycji i kosztów. To duży temat, który mnie bardzo pochłania.

Planujemy też powrót do pościeli, którą podczas pandemii odsunęliśmy na bok na rzecz sprzedaży środków ochrony.

Wyznaczyliśmy sobie również docelowy roczny obrót.

Jedno moje osobiste życzenie: dostać Luckę do Forbes 30 Under 30. nanoSPACE prowadziła w tym burzliwym roku fenomenalnie. Ma na to jeszcze rok i 9 miesięcy. 😉

Rozwój własnych projektów

• Loudavymkrokem.cz – powrót do publikowania 2 artykułów miesięcznie, niezależnie od tematu
• Powerofdoing.blog – duża aktualizacja kursu o kryptowalutach (kompletne przepisanie + nowy moduł o tokenach DeFi)
• Tajny projekt online – z Lucką planujemy przygotować projekt online, który ma potencjał na całkiem pokaźny dochód pasywny. Ponieważ jest tajny, nie mogę o nim nic napisać – będziecie musieli poczekać, aż zostanie ogłoszony. 😊

Cele osobiste

• Wykończymy mieszkanie i staniemy się południowymi Czechami. 😊 Dokończymy przeprowadzkę z Pragi do naszego nowego mieszkania w Písku i pożegnamy wielkie miasto. Planujemy założyć rodzinę, więc idziemy na swoje. Najpierw jednak musimy zadbać o:
  • Łazienkę, podłogi, ściany, drzwi, kuchnię i sypialnię.
• Robić więcej tego, co lubię. To znaczy: poranne ćwiczenia jogi z zapalonym kadzidełkiem, poranna medytacja, picie dobrej jakości herbat, głęboka praca przy komputerze ze słuchawkami, spacery z psem i wspólne granie w gry (to nie będzie problemem – kupiliśmy WoWko i Oculus Quest 😂).
• Szczegółowo zbadać swój stan zdrowia i dostosować nawyki tak, żebyśmy dożyli przynajmniej 120 lat. Obejmuje to przede wszystkim: sekwencjonowanie genomu, analizę mikrobiomu i regularne monitorowanie wybranych biomarkerów.
• Przeczytać książki z listy. Zazwyczaj czytam około 30 książek rocznie, ale koniecznie chcę przeczytać:
  • Pre-Suasion (Przed-perswazja)
  • Wywieranie wpływu na ludzi (Cialdini)
  • Jak zdobyć przyjaciół i zjednać sobie ludzi
  • To Sell Is Human (Sprzedawanie jest ludzkie)
  • Inteligentny inwestor
  • Money Thinks Small
  • Common Stocks and Uncommon Profits
  • Man’s Search for Meaning (Człowiek w poszukiwaniu sensu)

Postanowiłem też, że będę żył do 120 lat. Listę taktyk, które chcę w tym celu stosować, znajdziecie w osobnym artykule.

Podsumowania znajomych i ludzi, których obserwuję:

• Vít Michálek
• Michal Majgot
• Petr Krauz
• Ondřej Martínek
• Mário Roženský
• Zbyněk Buřival
• Jarda Pajskr
• David Nogol
• Tomáš Zdražil
• Zespół Freelo

Z dnia na dzień w nanoSPACE pojawił się koszmar każdego właściciela sklepu internetowego, a z każdym kolejnym dniem przychodził nowy cios, wbijający kolejny gwóźdź do trumny naszego e-commerce.

To, co zaraz opiszę, wydarzyło się naprawdę — choć trzeba wziąć poprawkę na to, że opis oparty jest na mojej pamięci i moim subiektywnym postrzeganiu zdarzeń. Zdecydowałam się to opisać, bo wierzę, że nasz odstraszający przykład może komuś naprawdę pomóc. Przynoszę wam artykuł o tym, czego nauczył nas kryzys koronawirusowy w prowadzeniu sklepu internetowego.

Kryzys koronawirusowy w naszej rodzinnej firmie nanoSPACE uderzył dwa miesiące wcześniej, zanim choroba dotarła do Czech. Że coś się dzieje, zaczęliśmy rozumieć już 24 stycznia, kiedy spotkaliśmy się na walnym zgromadzeniu nanoSPACE. Zastanawialiśmy się, co dalej. Mimo że w poprzednich latach rośliśmy, nanoSPACE potrzebował zastrzyku gotówki na cashflow i pilnie musieliśmy znacznie więcej inwestować w rozwój sklepu, marketing i nowe produkty.

Co musisz wiedzieć o nanoSPACE

Żebyś mógł czytać dalej, powinnam najpierw wyjaśnić, czym zajmuje się firma. NanoSPACE to pierwszy na świecie producent poduszek, kołder, pokrowców i pościeli antyroztoczowej z barierą z nanovłókna. Naszymi stałymi klientami są alergicy na kurz i astmatycy. Jako asortyment uzupełniający sprzedawaliśmy maski z nanovłókna i chusty antywirusowe, respiratory nanofibrowe, oczyszczacze powietrza nano oraz powłoki nano.

Nikt z nas nie utrzymywał się z nanoSPACE — wręcz przeciwnie, sypaliśmy w niego pieniądze, a tata zastawił nawet swoją działkę. NanoSPACE był projektem serca — wierzyliśmy w nanotechnologie i przede wszystkim — jako alergicy — wiedzieliśmy, że produkty nano działają doskonale. W tamtym czasie byliśmy przekonani, że żadne z nas nie będzie się tym zajmować na co dzień i musimy postawić na czele nanoSPACE kogoś z zewnątrz. Firma miała wtedy jednego pracownika, który zajmował się obsługą sklepu.

U nas kryzys koronawirusowy zaczął się 24 stycznia

Ale tamtego dnia — w dniu naszego walnego zgromadzenia — coś się wydarzyło. Jakby przyszedł znak „jeszcze poczekajcie”, bo 24 stycznia sprzedaż nanoSPACE wystrzeliła kilkukrotnie w górę.

Choć ta część może komuś wydać się nudna, jest absolutnie kluczowa dla całej historii. Cały sklep obsługiwała jedna jedyna osoba. Ja zajmowałam się nanoSPACE jedynie marginalnie — utrzymywałam się z marketingu internetowego dla swoich klientów i byłam czasowo zajęta w 100%.

Jak to u nas (nie)działało

Jedna osoba do obsługi sklepu wtedy wystarczała. Mieliśmy kilka zamówień dziennie, maksimum wynosiło 10. W naszym sklepie nic nie było zautomatyzowane. Oznaczało to, że stan magazynowy trzeba było zmieniać ręcznie, a sklep nie był zintegrowany ani z systemem księgowym, ani z kurierami.

Kiedy przychodziło zamówienie, trzeba było najpierw:

• ręcznie wydać towar ze sklepu
• ręcznie wystawić fakturę w systemie księgowym Byznys (przepisując wszystkie dane)
• ręcznie stworzyć etykietę dla kuriera (znowu przepisując wszystkie dane).

Następnie etykietę się drukowało, zamówienie pakowało i przekazywało kurierowi. Obsługa jednego zamówienia zajmowała spokojnie 10–15 minut. Powinienem też wspomnieć o jednej perełce — nasz sklep działał na mocno rozklekotanej, starej wersji Prestashopa. Zmiany po kliknięciu „Zapisz” często się nie zapisywały, a system bardzo chętnie wyrzucał nas z panelu administracyjnego.

Wracając do kryzysu — jak już wspomniałam, 24 stycznia coś zaczęło się dziać. Mnożyły się doniesienia o Wuhanie i ludzie zaczęli wykupywać maski. Cieszyliśmy się — wzrosła liczba zamówień na maski nanofibrowe i chusty antywirusowe. Maski i chusty były naszym asortymentem uzupełniającym, który kupowaliśmy od dostawcy. Mieliśmy w magazynie sporo towaru, więc nie byliśmy zdenerwowani.

Uwaga: Dziś chusty antywirusowe produkujemy sami i mamy nowego, sprawdzonego dostawcę masek nano.

Jak popełniliśmy ogromny błąd

Prawdziwy huragan nadszedł w weekend 25–26 stycznia. W sklepie nadal mieliśmy przy tych produktach status „dostępne u dostawcy”. Byłam wtedy na Morawach, na odwiedzinach u rodziny, i patrzyłam, jak jedno zamówienie za drugim spada do koszyka. Już wtedy powinnam była te zamówienia zablokować.

Już w piątek wieczór byłam zdenerwowana, czy będzie dość towaru — byłam wtedy naiwna i w ogóle nie myślałam o logistyce. Wiedziałam o działaniu sklepów internetowych bardzo niewiele. Zaczęłam zadawać pytania, czy dostawca naprawdę ma wystarczający zapas, ale powinnam była też zapytać, czy w ogóle jesteśmy w stanie tę ilość towaru wysłać.

Trzy razy w ciągu weekendu dzwoniliśmy do dostawcy, pytając, czy ma dość towaru. Trzy razy potwierdzał, że tak. W niedzielę wieczór jednak nie wytrzymałam i wolałam zmienić w sklepie status towaru z „dostępne u dostawcy” na „wyprzedane”.

Kiedy dostawca gra na zwłokę

Moje „złe przeczucie” okazało się trafne — w poniedziałek dostawca powiedział nam, że dostarczy tylko jedną czwartą, a za dwa tygodnie resztę. Nie będę trzymać was w napięciu — tego towaru nigdy nie zobaczyliśmy. Dostawca przesuwał terminy, wymigiwał się i ostatecznie nie dostarczył nic. Nigdy się nie dowiem, czy w ten weekend miał obiecany towar i dał go komuś innemu, czy nigdy go nie miał i sam o tym nie wiedział. Od wtorku 28 stycznia ostatecznie zablokowaliśmy zamówienia na maski i chusty.

W ofercie mieliśmy jeszcze respiratory FFP3 od firmy PARDAM, ale zainteresowanie nimi było w tym momencie jeszcze niewielkie. Jednak od poniedziałku 27 stycznia w mediach zaczęły mnożyć się doniesienia, że maska cię nie ochroni i potrzebujesz respiratora. Sklep zalała kolejna fala zamówień.

Respiratory BreaSAFE, których przez cały czas działania sklepu sprzedało się kilkadziesiąt sztuk, teraz ludzie kupowali dziesiątkami! W mediach zaczęto nazywać respiratory BreaSAFE Kopciuszkiem. Towar, który do tej pory był absolutnie niszowy, zniknął z nocy ze wszystkich magazynów. Okazało się, że ten oddychający nano respirator jest najlepszy na rynku. Ostatecznie zablokowaliśmy też zamówienia na respiratory.

W systemie mieliśmy ponad 3500 zamówień. Szantażowali nas emocjonalnie

Od poniedziałku 27 stycznia telefon nie przestawał dzwonić, przychodziły setki e-maili i wiadomości na Facebooku. Ludzie szukali naszych prywatnych numerów, adresów e-mail i profili w mediach społecznościowych. Szantaż emocjonalny był na porządku dziennym — już na początku lutego w skrzynce mailowej znajdowałam zdjęcia chorych dzieci, babć, mężów po operacjach i tym podobne.

Czekaliśmy nadal na towar — jak już wspomniałam, na maski nano i chusty nano czekaliśmy nadaremnie, ale dostawa respiratorów też się opóźniała. Kiedy w końcu przyszły, państwo wydało rozporządzenie, że możemy je dostarczać tylko do instytucji państwowych. Zinterpretowaliśmy to tak, że tym, którzy zamówili wcześniej, w styczniu, możemy wysłać. Po dwóch dniach pojawiła się kontrola z urzędu skarbowego i w trakcie kontroly cen respiratorów poinformowano nas, że zamówień ze stycznia nie możemy realizować.

Największy wysiłek przyszedł jednak dopiero wraz z nadejściem koronawirusa do Europy. Na początku lutego miałam zaplanowany wyjazd do Portugalii i Hiszpanii. Miałam spędzić tam półtora miesiąca. Z Łukaszem oboje pracujemy online, więc chętnie uciekamy na część zimy poza Czechy.

Ludzie nam wyzywali i grozili, oceny spadły do 53%

Kiedy wyjeżdżaliśmy, sytuacja nadal wyglądała obiecująco. Wciąż wierzyłam, że jakoś damy radę. Regularnie wysyłałam klientom informacje o tym, co się dzieje, kiedy spodziewamy się towaru i jak anulować zamówienie. Połowa z nich jednak nie otworzyła tych wiadomości ani razu — więc płaciłam za promowane posty na Facebooku kierowane do odwiedzających sklep.

Pod koniec lutego na Heurece spad liśmy do czerwonej oceny 53%. Ludzie grozili nam inspekcją handlową i nazywali nas złodziejami i oszustami.

Na początku marca zaczęła się prawdziwa katastrofa. Koronawirus rozszerzał się po Europie, dodzwonienie się do nas było równie niemożliwe, jak później do sanepidu. W firmie musieliśmy zacząć używać prywatnych numerów do wewnętrznej komunikacji.

Towaru nie było widać na horyzoncie — mieliśmy tylko respiratory, których nikt od nas nie mógł kupić. Ministerstwo spraw wewnętrznych wykupiło je dopiero po tym, jak informacja o naszych respiratorach w magazynie obiegła media.

Ludzie chcieli wszystkiego z przedrostkiem „nano”

Klienci zaczęli wykupywać w naszym sklepie wszystko, co było nano. Kupowali nano pościel, nano krawaty, nano plastry i nano powłoki. Nano było niesamowicie sexy. Próbowaliśmy tłumaczyć ludziom, że nie każde nano jest takie samo, ale nie przynosiło to większego efektu. Ludzie chcieli wszystkiego, co miało w nazwie nano. Mnożyły się pytania, czy nasze pościele można pociąć i przerobić na maski. W firmie tymczasem panował apokaliptyczny chaos.

Ja byłam w Hiszpanii i czekałam na kolejny cios. Liczba przypadków szybko rosła. W Polsce nikt jeszcze tego nie zauważał — wszyscy patrzyli na Włochy. Siedziałam przyklejona do monitora w Hiszpanii, patrzyłam na krzywą i przeczuwałam, że będzie tu naprawdę ciężko. Przed nami było jeszcze kilka opłaconych dni w Andaluzji.

Czechy ogłosiły zamknięcie granic. Poczuliśmy strach, że samochodem nie wrócimy do kraju, i zdecydowaliśmy się na natychmiastowy powrót do Czech.

Kto się posypie pierwszy?

W ciągu dwóch dni Łukasz przejechał 2600 km, żebyśmy przed niedzielną północą przekroczyli granicę. Wszędzie panowała już nieprzyjemna atmosfera. Takich pustych autostrad jeszcze nie widzieliśmy. Na północy Hiszpanii wszyscy kaszleli, my pędziliśmy na obowiązkową 14-dniową kwarantannę. Nie pamiętam, na której autostradzie przyszła ta pamiętna SMS: „Z braku masek pada szpital w Czeskich Budziejowicach”.

Jako pierwsza jednak to ja się załamałam. Moja mama pracowała w szpitalu w Piseku, który nie był przygotowany na przypadki koronawirusa. Tak, tam właśnie miały trafiać środki ochrony zamiast do Czeskich Budziejowic.

W ciągu weekendu koledzy przestawili produkcję pościeli i zaczęliśmy szyć maski nano. Materiał, który normalnie używaliśmy do pościeli, nie nadawał się do tego celu — kolega Josef Handrejch zorganizował w ciągu 24 godzin odpowiedni materiał nanofibrowy i w poniedziałek ruszyło szycie.

Już w czwartek 20 marca dostarczyliśmy 3000 sztuk masek nano. Z Czeskich Budziejowic przyszła SMS, że dzięki nam mogło wyjechać pogotowie. Ostatecznie udało się połączyć kilka firm tekstylnych z południa Czech ze sztabem kryzysowym CB i dostarczyliśmy do szpitali ponad 200 tysięcy masek nano.

Dla jednych byliśmy bohaterami, dla innych złodziejami i oszustami

Moje życie na kwarantannie wspominam jak przez mgłę — dzwonili dziennikarze, klienci, ludzie, którzy chcieli szyć lub pomóc w inny sposób. Czasem obsługiwałam 1500 e-maili i wiadomości dziennie na supportze klientów — i jednocześnie robiłam pracę, która mnie utrzymywała. Miałam szesnastogodzinne dniówki.

Rano wstawałam o szóstej, o północy przenosiłam się od komputera do łóżka. Bolała mnie głowa, oczy, zapominałam jeść i pić. Dziękowałam losowi, że mam męża i że istnieje Wolt. Weekend nie istniał — sąsiedzi w pobliskich mieszkaniach sprzątali, my nie mieliśmy nawet czasu zaparzyć herbaty.

I to nadal nie wystarczało — na Heurece mieliśmy wciąż 50%. Czekaliśmy na maski i chusty, a respiratory nadal mogliśmy dostarczać tylko państwu. W sklepie wciąż wisiały zamówienia klientów, którzy nie chcieli ich anulować.

W 10 dni zbudować nowy sklep i zautomatyzować go

W tamtym momencie byłam już przekonana, że nawet gdy towar przyjdzie, nic to nie rozwiąże.

• Potrzebowaliśmy nowego, w pełni zautomatyzowanego sklepu internetowego
• Potrzebowaliśmy pomocy z logistyką
• Potrzebowaliśmy zmiany systemu księgowego
• Musiałam jednak przekonać do tego kroku pozostałych

Tata zgodził się na automatyzację zamówień, ale chciał przeprowadzać zmianę systemu księgowego stopniowo. W końcu zwyciężył mój punkt widzenia. Jedynym problemem było to, że musiałam to wszystko zorganizować i przeprowadzić sama.

1) Wybór platformy e-commerce i migracja danych

Wybór platformy sklepowej był właściwie dawno rozwiązany. Na Shoptet chciałam przejść już w październiku — pierwotnie planowałam to na luty, ale koronawirus to zatrzymał. Łukasz pomógł mi wtedy przenieść dane z Prestashopa w formacie eksportów XML, a ja miałam już wcześniej przygotowane kategorie.

Myślałam, że skoro mam zdjęcia, opisy i produkty w systemie, mam wszystko gotowe. Może to i dobrze, że tak myślałam — bo gdybyście mi powiedzieli, ile rzeczy będę musiała rozwiązać w ciągu 10 dni, trafiłby mnie szlag.

Z Łukaszem intensywnie zajmowaliśmy się SEO, żeby przy migracji nie stracić pozycji w wyszukiwarkach. Przepracowaliśmy strukturę menu i architekturę sklepu, wprowadziliśmy nowe URL i opisy produktów na podstawie analizy słów kluczowych i zaczęliśmy aktywnie optymalizować pod strategiczne frazy. Wcześniej nikt tego nie robił. Organiczny ruch dzięki skupieniu się na frazach takich jak „maski nano”, „chusty antywirusowe” i podobnych wzrósł z kilkudziesięciu do dziesiątek tysięcy odwiedzin dziennie.

Wolumeny wyszukiwań w lutym, marcu i kwietniu były bowiem ekstremalne. Środki ochrony z nanovłókna szukały w internecie dziesiątki tysięcy ludzi. Przygotowywaliśmy się w ten sposób na przyjęcie towaru do magazynu.

Tymczasem anulowaliśmy klientom zamówienia, więc w tym samym czasie zwracałam pieniądze, żeby odciążyć kolegę. Organizatorzy teatrów, festiwali i innych wydarzeń, którzy przeprowadzali takie zwroty w miesiącach koronawirusowych, chyba jako jedyni mogą sobie wyobrazić, że to nie jest kwestia pięciu minut.

2) Automatyzacja wysyłki — wykorzystanie zewnętrznego magazynu

Dobrze, mieliśmy Shoptet — a teraz musiałam jakoś wymyślić, jak zautomatyzować jak najwięcej rzeczy. Najbardziej spędzała mi sen z powiek wysyłka towaru, zaczęłam więc szukać kogoś, kto mógłby to robić za nas.

Znalazłam firmę fulfillmentową Skladon, o której kiedyś słyszałam i pobrałam od nich darmowe PDF o ich usłudze. Nie minęły nawet dwie godziny, a zadzwonił do mnie dyrektor Skladonu Patrik Babinec. Chciał nam pomóc.

Patrik Babinec to typ człowieka, którego potrzebujesz, kiedy jesteś zupełnie bezradna. Wszystko tłumaczył mi bardzo cierpliwie i muszę przyznać, że był pierwszą osobą, która dała mi poczucie, że gdy tylko będzie towar — damy radę. I tak połączyliśmy Skladon z Shoptetem za pomocą wtyczki i rozpoczęliśmy przeniesienie fizycznego towaru do magazynu.

3) Automatyzacja księgowości

Sama nie robię nawet własnego PITu. Nienawidzę papierkowej roboty. A teraz musiałam przenieść księgowość nie tylko do nowej księgowej, ale też do innego systemu i podłączyć go do Shoptetu. To wszystko przy założeniu kilku tysięcy dokumentów miesięcznie.

Zgłosiliśmy się do księgowej pracującej z systemem księgowym Pohoda. Choć uchodzi on za jeden z najnowocześniejszych systemów księgowych w Czechach, dla nas — którzy na co dzień nie mamy do czynienia z księgowością — był to kompletnie niezrozumiały twór.

Zbliżał się dzień uruchomienia i miałam wrażenie, że każdego dnia odkrywam coś, o czym zapomniałam. Czułam się jak ktoś, kto układa rurociąg — każdego wieczoru wydawało mi się, że gotowy, a rano znajdowałam kawałek rury, który nie wiadomo gdzie pasuje.

Dowiadywałam się znaczenia słów takich jak likwidacja faktur, księgowanie wstępne, gospodarka magazynowa. Dzwoniłam do Pohody i do Shoptetu co drugi dzień. Równie często kończyłam z głową na stole z poczuciem, że tego nigdy nie uda mi się poskładać do kupy.

Podczas gdy obsługa klienta Shoptetu była fenomenalna, wsparcie systemu Pohoda było jego kompletnym przeciwieństwem. Przerzucali mnie między obsługą klienta a pomocą techniczną i nie potrafili mi pomóc absolutnie w niczym. Większość rzeczy musiał w końcu wyszukać Łukasz w internecie.

Udało nam się połączyć Shoptet i bramkę płatniczą GoPay z Pohodą — faktury generują się teraz automatycznie w Shoptecie, a następnie za pomocą wyciągów z GoPay i banku automatycznie się parują i rozliczają z ruchami na kontach. 1500 dokumentów jest zaksięgowanych w ciągu 10 minut.

Pod koniec marca w regularnych odstępach na przemian ogarniało mnie poczucie totalnego triumfu i rozpaczy. Na początku kwietnia wszystko było gotowe.

Dopieszczałam ostatnie detale — jak e-maile transakcyjne — ale wierzyliśmy, że nowy sklep jest gotowy do działania. Żartowałam, że jedni potrzebują agencji, innym wystarczy telefon, natrętne pytania i jeden mąż, który rozwiąże nawet największe zagadki ludzkości (a raczej zagadki naszej księgowej).

7 kwietnia nadeszła chwila prawdy. Do Skladonu dotarły pierwsze chusty antywirusowe i w kilka minut się wyprzedały. Sprzedało się ich jednak więcej, niż mieliśmy w magazynie. System nie był gotowy na tak duży napór.

Miałam już poczucie, że jesteśmy przeklęci. W końcu przeklęty okazał się nasz dostawca

A gdy po Wielkanocy dotarł kolejny towar i zamówienia zostały pokryte, przyszedł następny cios. Firma, od której braliśmy chusty antywirusowe i wcześniej maski, przyjęła przedzamówienia na swój nowy produkt — maskę virus-killer — i potem ich nie dostarczyła. Choć na naszym sklepie przedzamówień na ten produkt nigdy nie było, ludzie mylili nas z tą firmą, bo ich produkty sprzedawaliśmy. Pisali i dzwonili, że jesteśmy oszustami i złodziejami i żebyśmy oddali im pieniądze.

Zaczęliśmy rozważać wycofanie ich produktów, żeby ludzie przestali nas z nimi kojarzyć. Potem przyszła ostatnia kropla — dziennikarze z Hlidacipes.cz ustalili, że istnieje podejrzenie, iż firma fałszowała certyfikaty i badania. Nie było już miejsca na dyskusję — natychmiast wycofaliśmy ich produkty i postanowiliśmy, że w przyszłości będziemy brać towar wyłącznie od członków Stowarzyszenia Przemysłu Nanotechnologicznego Czech.

Może teraz będzie spokój

W ciągu kilku dni opracowaliśmy pierwszy prototyp własnej chusty antywirusowej nanoSPACE, w której zastosowaliśmy najlepszą dostępną membranę z nanovłókna od firmy PARDAM z Roudnice (producenta nano respiratorów). Przy okazji uruchomiliśmy też sprzedaż masek nano od zlińskiej firmy SPUR i filtrów nano.

Mimo początkowych bólów porodowych bardzo szybko razem ze Skladonem dopracowaliśmy system i przez sklep idą teraz również zamówienia hurtowe. Dzięki tej automatyzacji i fenomenalnej pracy mojej koleżanki w obsłudze klienta udało nam się w ciągu jednego miesiąca wspiąć z 53% na 97% na Heurece.

Nie było już wątpliwości, kto z nas będzie się nanoSPACE zajmować na pełny etat. Chyba sprawdziłam się w kryzysie, bo od maja jestem oficjalnie dyrektorem operacyjnym nanoSPACE. Brzmi poważnie, ale nadal mamy małą firmę i czas pokaże, czy to był dla nanoSPACE krok w dobrą stronę. I czy to był dobry krok dla mnie.

Jeśli masz zabrać z tego artykułu jedną jedyną lekcję — automatyzuj wszystko od samego początku. Nikt z nas nie wie, jaki czarny łabędź nadleci następnym razem. Ostatnio czytałam coś o wielkich azjatyckich szerszeniach… 🙂

W ostatnich latach ogromna część z nas trafiła do domu i musiała szybko zmierzyć się z czymś, co my, freelancerzy i cyfrowi nomadzi, szlifujemy od lat – praca zdalna i to, jak efektywnie pracować z domu.

Wiele osób przekonało się, że praca w domu potrafi być o wiele trudniejsza niż praca w biurze. Nieraz spoglądasz na zegarek i okazuje się, że jest już południe, a ty właściwie jeszcze nawet nie zacząłeś i już musisz kombinować, co zjesz na obiad.

Jeśli masz w domu oprócz partnera jeszcze dzieci, może się wydawać, że praca z domu jest po prostu niemożliwa – zamiast ośmiu godzin pracy siedzisz przy komputerze od rana do nocy i nadal nic nie zdążyłeś zrobić.

Przygotowałam dla Ciebie kilka sprawdzonych wskazówek, które uprzyjemnią Ci pracę w domu i pomogą pracować efektywniej.

Czy rutyna pasuje do pracy zdalnej?

Nie wiem, dlaczego większość ludzi sądzi, że praca z domu oznacza, że pracujesz kiedy tylko masz na to ochotę. Ci, którzy chcą być skutecznymi freelancerami i cyfrowymi nomadami, muszą być wobec siebie wymagający.

Muszą znacznie lepiej gospodarować czasem i nie łamać własnej rutyny. Jeśli będziesz pracować „kiedy ci się zachce”, prawdopodobnie odkryjesz, że przez cały dzień coś robisz, ale nie ukończyłeś jeszcze ani jednego zadania!

1) Ustal sobie rutynę pracy w domu

Warto wyznaczyć sobie granice czasu pracy. Każdy robi to inaczej. Kiedyś słuchałam podcastu z dziewczyną, która rano wstaje, ubiera się tak, jakby szła do pracy, siada do biurka, a kiedy kończy, przebiera się w domowe ubrania. To pomaga jej oddzielić czas, w którym pracuje.

My z Lukášem mamy z kolei rutynę czystego biurka. To znaczy, że kiedy kończymy pracę, sprzątamy nasze stanowisko. Chowamy laptopy do toreb, nawet jeśli wiemy, że następnego dnia znów wyjmiemy je w to samo miejsce.

Potem idziemy poćwiczyć i tym kończymy dzień pracy. Ja ćwiczę regularnie między piątą a szóstą każdego dnia.

2) Naucz się zarządzać czasem i priorytetami

Nie polegaj na swojej głowie. Nigdy. Po południu powinieneś wstawać od komputera z czystą głową, ze świadomością, że nie musisz nic pamiętać do następnego dnia, bo wszystkie zadania masz zapisane.

Podstawowe zasady efektywnej pracy

• Zapisuj swoje pomysły i zadania
• Odpowiadaj na pocztę każdego dnia, nie odkładaj jej na później
• Wyznacz sobie główne cele na każdy dzień
• Pracuj zawsze nad jednym zadaniem, nigdy nad kilkoma naraz
• Prowadź proste listy to-do (listy zadań do wykonania)

Istnieje wiele sposobów, technik i systemów na utrzymanie porządku w swoich zadaniach i projektach. Jeśli zagłębisz się w książki o produktywności, znajdziesz ich tysiące. Najważniejsze jest jednak znaleźć system, który będzie pracował dla Ciebie, a nie Ty dla niego.

Twój system musi być jak najprostszy i jak najbardziej efektywny. Mnie osobiście najlepiej sprawdza się metoda Bullet Journal, w której prowadzę wszystkie projekty oraz codzienną agendę. Jest tak niewiarygodnie prosta, że udało mi się ją wdrożyć z dnia na dzień. Oprócz Bullet Journala używam jeszcze klasycznego kalendarza i aplikacji Notion do prowadzenia projektów zespołowych.

Ze swojej strony polecam te książki do przeczytania

• „Getting Things Done” (Sztuka bezstresowej efektywności)
• „Metoda Bullet Journal”
• „Narzędzia tytanów”

3) Jak nie dać się rozpraszać mediom społecznościowym

Co druga osoba łapie się za głowę, gdy ze statystyk swojego telefonu dowiaduje się, ile godzin dziennie spędza na Instagramie.

Ponad 2 godziny to dużo, nawet jeśli zarabiasz na życie zarządzaniem mediami społecznościowymi – ja na przykład mam średnio 1,5 godziny i jest to moja praca (jako menedżerka social mediów). Moi znajomi, którzy nie zarabiają na social mediach, spędzają na Instagramie często nawet 5 godzin dziennie.

Nieważne, co robisz w wolnym czasie, ale jeśli masz wrażenie, że media społecznościowe wkradają się do Twojego czasu pracy, to znak, że pora coś z tym zrobić:

Moje wskazówki, jak kontrolować czas spędzany w social mediach

• W ciągu dnia nie trzymam telefonu przy komputerze ani w zasięgu ręki. Tak, jeśli ktoś dzwoni, po prostu wstaję i idę po niego. To zdrowe dla Twojego ciała. Spróbuj odłożyć go kilka kroków od komputera, a być może odkryjesz, jak silną masz tendencję do ciągłego sięgania po niego.
• Mam jasno wyznaczony czas, w którym wchodzę na media społecznościowe. Kiedy tam zaglądam, nie wyrzucam sobie tego – wchodzę, żeby coś poczytać, pośmiać się, odpowiedzieć na wiadomości.
• Jeśli potrzebuję social mediów do pracy, staram się maksymalnie korzystać z narzędzi do zarządzania nimi – na przykład Meta Business Suite (dawniej Creator Studio), z którego planuję posty na Facebooka i Instagrama. Na samego Instagrama wchodzę więc głównie po to, by zaplanować Instagram Stories, i bardzo uważam, żeby nie „uciec” do prywatnego scrollowania.

Bycie produktywnym często wymaga sporej dawki samokontroli. Zawsze jednak pamiętam o tym, że to technologie mają służyć nam, a nie my im.

Dzięki temu, jak podchodzę do technologii i mediów społecznościowych, mam mnóstwo czasu na aktywności offline i spokojnie ogarniam swoją pracę.

Pierwszym krokiem do rozwiązania problemu jest przyznanie, że go masz. Jeśli wiesz, że to Twój problem, polecam przeczytać książkę „Cyfrowy minimalizm”.

4) Jak nie spędzić połowy dnia na jedzeniu

Na pierwszy rzut oka temat zabawny, ale to jedna z rzeczy, z którą w domu zmagaliśmy się nieustannie. W zeszłym roku zorientowaliśmy się, że na gotowanie i jedzenie potrafimy zejść nawet 2–3 godziny dziennie.

A to dlatego, że najpierw spieraliśmy się, co ugotujemy. Potem czego nam brakuje i co w takim razie da się ugotować, a na końcu kto z nas to ugotuje. Dziś mamy to już rozwiązane.

Żeby nie okazało się, że w domu brakuje składników na posiłek, układamy sobie jadłospis na cały tydzień z wyprzedzeniem, a w niedzielę zamawiamy zakupy z dostawą do domu (np. przez Frisco czy Carrefour) albo idziemy do sklepu. W gotowaniu zmieniamy się z Lukášem.

Kiedy mamy za dużo pracy, najczęściej ratujemy się przez Uber Eats, Pyszne.pl lub Wolt. Jeśli Lukáš jest poza domem, jem obiad z dostawą gotowych dań.

Jak ważne jest otoczenie, w którym pracujesz?

Z własnego doświadczenia mogę powiedzieć, że przyjemne środowisko pracy jest dla mnie najważniejsze, choć długo próbowałam wmawiać sobie, że tak naprawdę nie ma znaczenia, skąd pracuję.

Kiedy na przykład zaglądam do swojego Bullet Journala i kalendarza z tego roku i porównuję dwa tygodnie w Portugalii z dwoma tygodniami w Hiszpanii, widzę niesamowitą różnicę.

W Portugalii, według Bullet Journala, ogarniałam 10 zadań dziennie, a do tego zostawał jeszcze czas na moje ulubione aktywności, jak poranna joga na dachu czy wyprawy na plaże, zdążaliśmy gotować i oglądać seriale. W Hiszpanii widać natomiast, że coś było nie tak – czasem zupełnie brakuje mi wpisów, realizowałam 2–3 zadania dziennie, prawie nie jeździliśmy na wycieczki i znacznie częściej zamawialiśmy jedzenie.

Skąd taka różnica? Z otoczenia pracy.

Nasz domek w Portugalii był wręcz stworzony do pracy – pięknie doświetlony, z bardzo wygodnymi krzesłami i stołem, a jednocześnie świetny do relaksu. Chętnie spędzaliśmy w nim czas.

Nasze mieszkanie w Hiszpanii nie było złe, ale było znacznie ciemniejsze, z bardzo niewygodnymi krzesłami i chwiejącym się stołem. Wyposażenie było starsze, gorzej się w nim odpoczywało i o wiele chętniej spędzaliśmy czas na zewnątrz.

Po co Ci to wszystko opowiadam? Żebyś mógł efektywnie pracować w domu, musisz stworzyć sobie stanowisko pracy, w którym będzie Ci przyjemnie.

5) Dla produktywności najważniejsze jest dobre światło

Choć może to brzmieć banalnie, najważniejszą rzeczą, którą każdy powinien zadbać w domu, jest światło.

Wiadomo, że złe oświetlenie podczas pracy wiąże się z negatywnym wpływem na nasze zdrowie psychiczne i fizyczne – powoduje zmęczenie oczu, bóle głowy, znużenie, a także stres i lęk w środowisku pracy.

Przeprowadzono wiele badań dowodzących, że właściwe oświetlenie potrafi podnieść produktywność i poprawić nasz nastrój (więcej o wpływie światła na nastrój przeczytasz tutaj).

Powinniśmy starać się oświetlać przestrzeń przez cały dzień tak, by wspierać nasz rytm dobowy. Najlepsze do pracy jest światło dzienne, dlatego warto pracować w najjaśniejszym pomieszczeniu domu, najlepiej blisko okna. A co, jeśli nie masz takiej możliwości albo Twoje okna są małe?

Najlepiej mieć żarówki, które jak najwierniej imitują światło słoneczne. Do ciemnych pokoi sprawdzi się lampa typu SUN (słoneczna), naśladująca naturalne światło.

My do naszego mieszkania wybraliśmy inteligentne żarówki Philips, które można ustawić tak, by intensywność światła stopniowo zmieniała się wraz z porą dnia.

Aplikacja Philips ma gotowe tryby do czytania czy koncentracji, można też włączyć światło, które Cię pobudzi. To, że światło wspiera pracę i naukę, potwierdzają również badania naukowe analizujące przez cały rok wpływ oświetlenia na wyniki studentów.

Choć z Lukášem mieszkamy w bardzo jasnym mieszkaniu, w którym jedna ściana jest w całości przeszklona, niektóre dni – zwłaszcza zimą – bywają tu dość ciemne. Do tego inteligentne żarówki są wprost idealne na wieczór.

Przez ostatni rok wieczorami świeciliśmy tylko świecami w ramach higieny snu, ale inteligentne żarówki potrafią się dostosować i wieczorem świecą jedynie przygaszonym światłem, nie zaburzając przygotowania do snu. Właściwa higiena snu i dobry sen mają kluczowe znaczenie dla Twojej produktywności i kreatywności.

Ważne jest też dobrze dobrane źródło światła – w ciągu dnia warto korzystać z oświetlenia sufitowego, które najlepiej sprawdza się przy pracy w domu.

Pod wieczór powinieneś przechodzić na oświetlenie punktowe z lamp i lampek (my sprawiliśmy sobie taką lampę). Wieczorem światło powinno idealnie padać od dołu – tego jeszcze u nas nie rozwiązaliśmy, ale używamy do tego latarenek. Jeśli chcesz nadać przestrzeni wyjątkowy blask i elegancję, postaw na lampy kryształowe.

Polecam przy tym temacie przeczytać książkę: „Dlaczego śpimy”

6) Jak wybrać biurko do pracy z domu

Dla nas, kobiet, ważny jest design, dla mężczyzn z kolei funkcjonalność. Żeby wybrać dobre biurko do pracy, trzeba połączyć oba te podejścia. Wygląd biurka u każdego będzie miał inną wagę, ale jeśli zależy Ci na tym, jak rzeczy w Twoim domu wyglądają, nie powinieneś rezygnować ze swoich wymagań. Po prostu może Ci to zająć trochę więcej czasu. Przy pracy też masz czuć się dobrze.

Nigdy jednak nie powinieneś kupować biurka do pracy wyłącznie ze względu na wygląd. Ważne, by wygodnie mieściły się pod nim nogi, a blat był na tyle szeroki, żeby zmieściło się na nim wszystko, czego potrzebujesz.

My z Lukášem mamy zwykle na stole tyle rzeczy, że zamiast dwóch biurek kupiliśmy jeden ogromny stół jadalny. Przynajmniej w mieszkaniu zostało miejsce na pianino i toaletkę kosmetyczną. Dodatkowo zmusza nas to do utrzymywania codziennej rutyny.

7) Jak wybrać krzesło do pracy zdalnej

Jeśli pracujesz 40 godzin tygodniowo, spędzasz w pozycji siedzącej około 1900 godzin rocznie. Dlatego osoby urządzające sobie stanowisko do pracy zdalnej nie powinny bać się inwestycji w dobre krzesło.

To jedna z rzeczy, na którą szczerze czekam, aż zamieszkamy z Lukášem w domku.

Co powinno mieć dobre krzesło?

• Podparcie dolnej części pleców
• Dużą liczbę regulowanych elementów – każde ciało jest inne, dlatego dobre krzesło biurowe ma od 5 (a nawet do 14) różnych elementów, które można dopasować i wyregulować
• Oddychający materiał – zdecydowanie unikaj wszystkiego, co jest skórą lub ją przypomina; na takim krześle latem co najmniej spocą Ci się plecy, a w gorszym wypadku może pojawić się wysypka. Postaw na materiał, który oddycha.

WSKAZÓWKA: Jak oświetlić kącik do pracy w domu, by dobrze się w nim pracowało?

8) Jak zmusić się do prostego siedzenia

Jeśli zapytasz mnie o jedną rzecz, w którą zainwestowałabym naprawdę nawet na samym początku, polecam podstawkę pod laptopa. Te podstawki są popularne przede wszystkim wśród cyfrowych nomadów, ale uważam, że powinien je wdrożyć każdy, kto pracuje na laptopie.

Oboje mamy podstawki BASE12.

My – cyfrowi nomadzi – uwielbiamy wolność, jaką daje praca na laptopie, ale nasze plecy laptopów nie znoszą. Praca na laptopie zmusza nas bowiem do garbienia się nad komputerem.

Ustawienie ekranu laptopa na wysokości oczu nie tylko zmusza Cię do prostego siedzenia, ale też zmniejsza zmęczenie oczu i bóle głowy. Dzięki temu, że laptop znajduje się wyżej, znacznie mniej się też przegrzewa, co docenią wszyscy, którzy montują filmy lub obrabiają zdjęcia.

Do podstawki trzeba dokupić zewnętrzną mysz i klawiaturę. Ja kupiłam od razu cały zestaw. Podstawka jest stworzona dla cyfrowych nomadów, więc prawie nic nie waży. Na biurku potrzebujesz jednak odrobinę więcej miejsca, więc weź to pod uwagę przy ewentualnym kupowaniu biurka.

9) Jak radzić sobie z bólami głowy

Kiedy w ostatnich miesiącach zmagałam się z sytuacją kryzysową i musiałam pracować nawet 14 godzin dziennie, doświadczałam nieznośnych bólów głowy. Jestem przyzwyczajona do bólów głowy, zwykle mam je od komputera, ale teraz – gdybym nie wiedziała, że to od komputera – chyba zaczęłabym się o siebie bać.

Doszło już do tego, że rano spoglądałam na monitor i ból przychodził natychmiast. Zdecydowaliśmy się więc na inwestycję, nad którą długo z Lukym myśleliśmy – kupiliśmy okulary do pracy przy komputerze blokujące światło niebieskie. Odkąd je mam, głowa mnie nie bolała!

Ja na co dzień noszę GUNNAR Gunmetal z jasnymi szkłami (blokują 30% światła niebieskiego), a wieczorem GUNNAR Gunmetal z bursztynowymi szkłami (blokują 70% światła), Luky sprawił sobie DEV1S Cyclops.

10) Jak radzić sobie z bólami pleców

Praca z domu często oznacza, że przez cały dzień nie ruszasz się z mieszkania. Zwłaszcza jeśli nie masz psa, na zewnątrz jest paskudnie, a w domu jest co jeść. Człowiek nie jest jednak zaprogramowany na ciągłe siedzenie i nie jest to nic zdrowego dla naszego ciała.

Choć może Ci się wydawać, że nic Ci to nie robi, problemy przyjdą spokojnie z półrocznym albo rocznym opóźnieniem. I wtedy odezwą się ze zdwojoną siłą.

Dlatego polecam wpisać ruch jako obowiązkowy element swojego dnia pracy. My chodzimy na spacery trzy razy dziennie po 30 minut, a w połowie dnia robimy jogę albo inne ćwiczenia.

Jeśli interesuje Cię joga, polecam aplikację Down Dog, według której ćwiczymy z Lukášem już od półtora roku. Możesz wybrać długość treningu oraz partię ciała, którą chcesz przećwiczyć.

Wiem, że niektórzy zaczną teraz myśleć, że spacery to strata czasu. A czy wiesz, że wielu odnoszących sukcesy przedsiębiorców, jak Steve Jobs, chodziło na spacery, bo ruch na świeżym powietrzu pobudza pomysły?

Z własnego doświadczenia mogę powiedzieć, że nasze spacery nie tylko czyszczą głowę, ale często przychodzą mi podczas nich do głowy rozwiązania problemów, nad którymi zastanawiałam się nawet kilka godzin.

Wieczory w 2025 roku można spędzać na wiele sposobów. Można je zmarnować. Kupować niepotrzebne rzeczy. Oglądać filmy. Grać w gry komputerowe. Ja polecam czytać. Ponieważ prowadzę zapiski o przeczytanych książkach, postanowiłem stworzyć listę najlepszych książek na rozwój osobisty. To właśnie te pozycje, które naprawdę zmieniły mój sposób myślenia i działania.

Przedstawiam 12 transformacyjnych książek, z których wiele się nauczyłem i których wnioski głęboko wdrożyłem w swoje życie. Po przeczytaniu każdej z nich żyje mi się odrobinę lepiej i lepiej rozumiem otaczający mnie świat.

Co książki o rozwoju osobistym mogą wnieść do Twojego życia?

Czym jest rozwój osobisty

Rozwój osobisty to droga, na której stopniowo odkrywasz kolejne warstwy swojego „ja” – poznajesz swoje mocne strony i słabości, i zaczynasz świadomie kształtować swoje życie. To proces, w trakcie którego uświadamiasz sobie swoje emocje, ograniczenia i obszary, nad którymi warto popracować. Najlepsze książki o rozwoju osobistym mogą być doskonałym przewodnikiem – otworzą Ci oczy na nową perspektywę, pomogą przejść przez trudny okres i skierują Twoją uwagę dokładnie tam, gdzie jej potrzebujesz.

Co naprawdę dają Ci książki o rozwoju osobistym

Wierzę, że gdy podchodzisz do książek z otwartością i gotowością do zmiany, stają się potężnym narzędziem transformacji. Co mogą Ci dać najlepsze książki na rozwój osobisty?

• Zdrowe relacje: Kiedy pracujesz nad sobą, Twoje relacje naturalnie się poprawiają – zarówno w sferze prywatnej, jak i zawodowej. Być może odkryjesz, że utrzymywanie dysfunkcyjnych czy toksycznych relacji po prostu nie jest warte wysiłku.
• Lepsze poczucie własnej wartości: Nauczysz się wierzyć we własne możliwości i nie zatrzymywać się przed wyzwaniami – szczególnie pomocne dla osób, które zmagają się z niskim poczuciem własnej wartości.
• Rozwiązania problemów na Twojej drodze: Otrzymasz konkretne kroki, dzięki którym osiągniesz swoje cele i zmienisz sposób myślenia.
• Budowanie zdrowych nawyków: Wiele książek pokaże Ci, jak tworzyć korzystne nawyki, które podniosą poziom energii w każdej dziedzinie życia.
• Dystans i nowa perspektywa: Najlepsze książki o rozwoju osobistym otwierają oczy i pokazują nowe sposoby patrzenia na świat, co odmienia Twoje decyzje i relacje z innymi.

Najlepsze książki na rozwój osobisty, które powinien przeczytać każdy

Rozwój osobisty to bardzo szerokie pojęcie – zależy, na czym dokładnie chcesz się skupić. Ta lista to wybór najwyżej ocenianych tytułów rodzimych i zagranicznych autorów, w którym każdy znajdzie coś dla siebie. Poniżej znajdziesz też książki o rozwoju osobistym w biznesie i marketingu, a na końcu pozycje, od których sam zaczynałem wiele lat temu.

Detoksykuj życie – Barbora Englischová

Ta książka jest napisana prosto z serca, z miłością i zrozumieniem. Autorka Barbora Englischová napisała ją dla wszystkich, którzy czują, że czas na zmianę. Może znasz to uczucie, gdy chcesz odwrócić swoje życie do góry nogami, ale nie wiesz, od czego zacząć. W książce Detoxikuj život dowiesz się, że prawdziwa zmiana nie jest prosta, ale warta każdego wysiłku. Nagrodą jest pełnowartościowe życie w równowadze ciała, umysłu i duszy. Mały fragment dla Ciebie:

„Nie ma drogi na skróty – a jeśli ktoś twierdzi inaczej, kłamie. Jeśli chcesz zmienić swoje życie, musisz zmienić wszystko. Wyobraź sobie statek zbudowany latami z klocków, stojący na półce – nikt nie chce go rozkładać, bo instrukcja dawno zaginęła. Wiesz, że już go tak nie złożysz. I to jest ten moment. Chwila, gdy rozkładasz go do ostatniego klocka. A potem zaczynam powoli składać go od nowa i odkrywasz, że niektóre trzeba wymienić, inne naprawić, jeszcze inne zdobyć nowe. Na końcu powstaje inny statek, który ma wspólny z pierwszym co najwyżej materiał, z którego jest zbudowany. Poza tym nie mają ze sobą nic wspólnego. Nagrodą czekającą na końcu jest pełnowartościowe życie, równowaga między ciałem, umysłem i duszą, poczucie trwałego szczęścia i świadomość, że właśnie o to chodzi w naszym życiu.”

7 nawyków skutecznego działania – Stephen R. Covey

Covey nie zatrzymuje się na powierzchni – nie pokazuje tylko, jak być bardziej produktywnym, ale jak żyć naprawdę pełnym i zrównoważonym życiem. Jego siedem nawyków to przewodnik, dzięki któremu nauczysz się efektywniej organizować czas, wyznaczać sensowne cele i budować wartościowe relacje. Covey uczy nas, jak działać z wizją i proaktywnością, zachowując przy tym wewnętrzny spokój i równowagę.

Latarnia w sercu – Barbora Englischová

Książka Latarnia w sercu – znowu pióra Barbory Englischovej – polecamy wszystkim, którzy nie czują się szczęśliwi w swoim życiu i są gotowi na zmianę. Latarnia w sercu pomoże Ci odnaleźć wewnętrzny kompas – ten cichy głos, który poprowadzi Cię we właściwym kierunku. Autorka dzieli się osobistymi historiami, które pokazują, że nawet w największej ciemności istnieje światło nadziei. Na końcu książki znajdziesz praktyczny przewodnik, jak każdego dnia, krok po kroku, pracować nad własnym szczęściem.

Droga do mojej latarni – Barbora Englischová

Książki Báry naprawdę przypadły mi do gustu. Są pozbawione zbędnych komplikacji i napisane z empatią dla wszystkich, którzy przeżywają trudne chwile. Książka Droga do mojej latarni opowiada o głębokiej podróży, która pomoże Ci zmienić podejście do życia i stopniowo poukładać puzzle tak, abyś zaczął żyć życiem, za którym tęsknisz. Przeprowadzi Cię ku głębszemu poznaniu siebie, autentyczności i miłości, która powinna przenikać każdy Twój krok w tej życiowej drodze.

Atomowe nawyki – James Clear

James Clear rozwija temat zmiany nawyków i idzie jeszcze głębiej. Pokazuje, jak nawet najmniejsze, ale regularne zmiany mogą w długiej perspektywie wywrzeć ogromny wpływ na Twoje życie. Książka uczy, jak tworzyć nawyki prowadzące do lepszego zdrowia, większej produktywności i ogólnie szczęśliwszego życia. Dostarcza konkretnych kroków, jak utrzymać motywację i osiągać cele.

Droga pokojowego wojownika – Dan Millman

Ta piękna książka łączy filozofię z rozwojem osobistym w historii młodego sportowca, który spotyka mądrego nauczyciela. To głęboka droga samopoznania, na której bohater stawia czoła swoim lękom, przekracza własne granice i uczy się przyjmować życiowe wyzwania z spokojem i odwagą. Książka pokaże Ci, jak pozbyć się negatywnych myśli i odnaleźć wewnętrzny spokój nawet pośród życiowych burz.

Pułapki myślenia – Daniel Kahneman

Czy wiesz, że nasz umysł działa w dwóch różnych trybach? Daniel Kahneman, laureat Nagrody Nobla, w tej fascynującej książce odsłania mechanizmy naszego myślenia. Z jednej strony mamy szybkie, intuicyjne myślenie, które często nas zwodzi, z drugiej – wolniejsze, logiczne myślenie, które prowadzi do lepszych decyzji. Gdy zrozumiesz te dwa systemy, zaczniesz pojmować, dlaczego podejmujesz określone decyzje i jak unikać błędów poznawczych.

Potęga teraźniejszości – Eckhart Tolle

Ile razy dręczyły Cię myśli o przeszłości albo lęk przed przyszłością? Eckhart Tolle w tej pięknej książce uczy nas żyć TU i TERAZ. Pokazuje, jak uwolnić się od nieustannego strumienia myśli i odnaleźć spokój w chwili obecnej. Gdy nauczysz się być naprawdę obecnym, pozbędziesz się stresu i niepokoju, które tak często niepotrzebnie Cię obciążają.

Cztery umowy – Don Miguel Ruiz

Książka Cztery umowy, czerpiąca ze starożytnej mądrości Tolteków, przynosi cztery proste, ale niezwykle mocne zasady: być nieskazitelnym w słowach, nic nie brać do siebie, nie zakładać niczego z góry i zawsze dawać z siebie wszystko. Don Miguel Ruiz zachęca nas, byśmy uwolnili się od ograniczających przekonań wyniesionych z dzieciństwa i odnaleźli wolność w myślach i czynach.

Wolność od poznanego – Krishnamurti

Krishnamurti w tej głębokiej książce zachęca do odważnego kroku – do spojrzenia na własne myśli, emocje i zachowanie w zupełnie nowy sposób. Celem jest odkrycie, kim naprawdę jesteśmy – za wszystkimi warstwami narzuconymi przez społeczeństwo, rodzinę i edukację. Ta książka otwiera drzwi do głębokiego samopoznania i pomaga zrozumieć, jak stworzyć autentyczne życie zgodne z własną prawdziwą naturą.

Potęga pozytywnego myślenia – David Schwartz

David Schwartz w tej inspirującej książce zachęca, byśmy odważyli się myśleć na większą skalę. Pokazuje, jak nasz sposób myślenia wpływa na to, co osiągamy w życiu, i jak zmiana perspektywy może prowadzić do niespodziewanych sukcesów. Książka skupia się na wyznaczaniu wielkich celów i rozwijaniu mentalności, która prowadzi do większej satysfakcji i powodzenia.

Daring Greatly – Brené Brown

Brené Brown bada w tej książce temat, który wielu z nas postrzega jako słabość – wrażliwość. Pokazuje jednak, że właśnie odwaga bycia wrażliwym jest drogą do prawdziwego wzrostu. Uczy nas, jak stawić czoła swoim lękom i otworzyć się na nowe możliwości, nawet gdy wiąże się to z ryzykiem. Tylko gdy odważymy się być naprawdę autentyczni i otwarci, możemy osiągnąć większe cele i głębsze połączenie z innymi.

Szczęśliwy mózg – Rick Hanson

Rick Hanson proponuje rewolucyjną myśl – szczęście to nie coś, czego szukamy na zewnątrz, lecz stan, który możemy świadomie kultywować w sobie. Oferuje praktyczne metody budowania pozytywnego nastawienia do życia i rozwijania zdolności do bycia szczęśliwym niezależnie od okoliczności zewnętrznych. Książka skupia się na dostrzeganiu i docenianiu pozytywnych aspektów codzienności.

Myśl i bogać się – Napoleon Hill

Napoleon Hill w tej klasycznej książce koncentruje się na tym, co najważniejsze – jak przejąć kontrolę nad własnym umysłem i świadomie używać go do osiągania sukcesu. Jego filozofia opiera się na konkretnych celach i dyscyplinie niezbędnej do ich realizacji. Uczy nas, że nasze myśli mają ogromną moc i że to, jak myślimy, tworzy naszą przyszłość.

Olivia Fox Cabane – Mit charyzmy

Ta fascynująca książka odkrywa tajemnicę charyzmy – tej niewidzialnej siły, która pozwala niektórym ludziom przyciągać innych niczym magnes. Olivia Fox Cabane analizuje różne aspekty charyzmy i pokazuje, że nie jest to cecha wrodzona, lecz umiejętność, którą można rozwijać. W książce znajdziesz praktyczne ćwiczenia, techniki medytacyjne i wizualizacyjne, które pomogą Ci wzmocnić pierwsze wrażenie i wewnętrzne poczucie pewności siebie.

Trening więźnia – Paul Wade

Wyobraź sobie, że możesz poprawić swoją kondycję fizyczną bez drogiego sprzętu i siłowni. Paul Wade w tej praktycznej książce pokazuje, jak osiągnąć siłę i ujędrnić ciało za pomocą ćwiczeń wykorzystujących wyłącznie ciężar własnego ciała. Jego metody są skuteczne i możesz je stosować wszędzie i o każdej porze.

Płoń powoli – Veronika Jelínková

Veronika Jelínková skupia się w tej książce na biohackingu i optymalizacji zdrowia oraz ogólnej wydajności. Dowiesz się, jak poprawić zdrowie fizyczne i dobre samopoczucie – od technik uspokajania umysłu po porady, jak zoptymalizować codzienną rutynę. Książka przeznaczona jest dla wszystkich, którzy chcą przekraczać własne granice i żyć zdrowiej oraz bardziej świadomie.

23 sposoby na pokonanie prokrastynacji – S. J. Scott

Odkładasz zadania na później? S. J. Scott proponuje w tej praktycznej książce 23 konkretne sposoby na pokonanie prokrastynacji i produktywną pracę nad swoimi projektami. Każda wskazówka jest łatwa do wdrożenia w codziennym życiu i skupia się na konkretnych technikach oraz nawykach, które pomogą Ci przezwyciężyć lenistwo i odwlekanie.

Jak na zawsze pozbyć się paniki, lęku i strachu – Klaus Bernhardt

Dla tych z Was, którzy zmagają się z lękiem i strachem, niemiecki psychiatra Klaus Bernhardt przynosi nadzieję w postaci praktycznych technik, które pomogą Ci odzyskać kontrolę nad emocjami. Książka oferuje naturalne sposoby, jak radzić sobie z atakami paniki, lęku i strachu – bez konieczności stosowania leków.

Cele w życiu zawodowym i osobistym – Jörg Knoblauch

Jörg Knoblauch uczy w tej praktycznej książce, jak wyznaczać cele, które są nie tylko osiągalne, ale też sensowne i satysfakcjonujące. Pokazuje, jak przekształcić marzenia w konkretne kroki i jak efektywnie planować zarówno życie zawodowe, jak i osobiste. Książka dostarczy Ci narzędzi do osiągnięcia równowagi między różnymi dziedzinami życia i pokaże, jak codzienne małe wysiłki mogą prowadzić do długotrwałego sukcesu.

Jak na zawsze pozbyć się paniki, lęku i strachu – Klaus Bernhardt (rozszerzone wydanie)

Dla tych z Was, którzy zmagają się z lękiem i strachem, Klaus Bernhardt przynosi nadzieję w postaci praktycznych technik pomagających odzyskać kontrolę nad emocjami. Książka opowiada o tym, jak radzić sobie z atakami paniki, lęku i strachu – bez leków. Bernhardt pokaże Ci, jak zbudować silniejszą odporność psychiczną dzięki prostym, ale skutecznym ćwiczeniom.

Tiny Habits – B. J. Fogg

B. J. Fogg wpadł na rewolucyjny pomysł – wielkie zmiany zaczynają się od drobnych kroków. Ta książka pokaże Ci prosty i skuteczny system, jak pozbyć się prokrastynacji i budować nowe nawyki stopniowo, w sposób trwały. Fogg, ekspert od nauk behawioralnych, tłumaczy, jak drobne zmiany mogą w długim czasie przynieść wielkie efekty.

Metoda Bullet Journal – Ryder Carroll

W erze cyfrowych aplikacji Ryder Carroll proponuje odświeżające, analogowe podejście do organizacji czasu i życia. Bullet Journal to coś więcej niż zwykły terminarz – to system, który pomoże Ci zachować porządek wśród celów, projektów i codziennych zadań, a jednocześnie daje przestrzeń na kreatywność i refleksję. Ta metoda pomoże Ci osiągnąć większą produktywność i rozwój osobisty, ucząc Cię bycia bardziej obecnym i skupionym.

Najlepsze książki o rozwoju osobistym w biznesie i marketingu

Mam dla Ciebie też najlepsze książki o rozwoju osobistym w biznesie i marketingu – pozycje, które mnie samego zachwyciły i które z pewnością docenią zarówno początkujący, jak i doświadczeni przedsiębiorcy.

Kup

Na własny rachunek

Biblia dla wszystkich freelancerów. Robert Vlach swoją książką dosłownie z dnia na dzień zmienił nasze życie zawodowe.

Dzięki tej lekturze w ciągu pół roku staliśmy się profesjonalistami w dziedzinie wyceniania usług i pracy z klientami. Sama znajomość swojej branży zdecydowanie nie wystarcza do skutecznego prowadzenia biznesu.

Kup

Hitmakers

Sekret gwiazdorskiej popularności w erze ciągłego rozproszenia. Mistrzowskie dzieło o tym, jak powstają światowe przeboje.

Książka rozkłada na czynniki pierwsze zjawisko „viralności”. Prawie nic nie staje się popularne samo z siebie. Filmy, piosenki ani aplikacje nie zyskują sławy wyłącznie dzięki udostępnianiu przez innych.

Przeczytaj, dlaczego impresjonizm, Facebook czy Gwiezdne Wojny stały się tak popularne.

Kup

Zła krew

Słyszałeś o startupie Theranos, o którym Elizabeth Holmes twierdziła aż do swojego upadku, że potrafi z jednej kropli krwi wykryć każdą chorobę?

To było oszustwo, a Elizabeth okłamała cały świat. Inwestorzy powierzyli jej setki milionów dolarów, a firma była w pewnym momencie warta zawrotne dziewięć miliardów dolarów.

Kup

Od zera do jedynki

Krótka książka błyskotliwego inwestora Petera Thiela, który odsłania brutalną prawdę. Nie ma sensu wymyślać lepszych wersji czegoś, co ktoś inny już opanował do perfekcji.

Nowy Bill Gates z pewnością nie tworzyłby dziś systemu operacyjnego, a kolejny Larry Page nie budowałby wyszukiwarki – bo Google, Facebook i Windows mają już na rynku swoją niezastąpioną rolę.

Peter radzi w książce, jak znaleźć kolejny pomysł na biznes, który będzie prawdziwym skokiem od zera do jedynki.

Kup

Wojna sztuki

Krótka i piękna książka o tym, jak działa Opór i jak go przezwyciężyć.

Polecam ją każdemu, kto robi coś kreatywnego. Sięgam po nią często, gdy w trakcie twórczej pracy trafia mnie blokada twórcza.

Steven Pressfield napisał więcej podobnych książek (Jedź dalej, Kradnij jak artysta) – zdecydowanie polecam zdobyć je wszystkie 😊

Książki o rozwoju osobistym, od których sam zaczynałem

Książek o rozwoju osobistym jest dziś na rynku mnóstwo i wiem, że każdy znajdzie coś innego dla siebie. Ponieważ sam zaczynałem swoją przygodę z tą tematyką, na koniec wybrałem kilka tytułów, które czytałem jako pierwsze i które mogą Ci służyć jako doskonałe przewodniki ku lepszemu życiu.

Kup

Dlaczego śpimy

Po przeczytaniu książki Dlaczego śpimy przestaliśmy używać budzika, oczyściliśmy sypialnię ze wszystkiego oprócz łóżka i wprowadziliśmy nocą całkowitą ciemność.

To przewodnik po śnie. Dowiesz się, jak organizm regeneruje się podczas snu i dlaczego wystarczający, dobrej jakości sen jest podstawowym warunkiem długowieczności i mocnego zdrowia.

Kup

Zawieramy tłumy

O mikrobach w nas, wokół nas i ich fascynującym wpływie na nasze życie.

W każdym ciele żyją miliony drobnoustrojów, których potrzebujesz do życia. Wbrew powszechnemu przekonaniu zdecydowana większość mikrobów jest pożądana i niezbędna do naszego funkcjonowania!

Ta książka pełna jest fascynujących odkryć o ludzkim ciele – a choć opiera się na niezliczonych badaniach naukowych, czyta się ją lekko i z przyjemnością.

Kup

Minimalizm cyfrowy

Cal Newport zwróci Ci kilka godzin dziennie, ucząc Cię korzystania z elektroniki w sposób celowy. Ten prosty poradnik pokaże Ci, jak odzyskać czas skradziony przez firmy internetowe takie jak Facebook.

Rady z książki zastosowałem w praktyce i zmniejszyłem czas spędzany na bezproduktywnym wpatrywaniu się w ekran o 70%, nie ograniczając przy tym swojego biznesu (pracuję przy komputerze).

Kup

Zrób to od razu!

O metodzie Getting Things Done napisano już wiele, ale oryginalna książka jej twórcy Davida Allena wciąż pozostaje najlepszym źródłem, z którego można się jej nauczyć.

Niezależnie od tego, czy zdecydujesz się stosować GTD w pełnym zakresie, czy tylko wybrane elementy, z pewnością pomoże Ci oczyścić głowę i pozbyć się zawodowego stresu.

Kup

Uwaga (Ukryta droga do doskonałości)

Uwaga (Ukryta droga do doskonałości) to lektura obowiązkowa, która od swojego wydania (2013) tylko zyskuje na znaczeniu.

Daniel Goleman naukowo opisuje, jak działa uwaga, i przedstawia narzędzia do zachowania koncentracji i skupienia we współczesnym świecie.

Podczas czytania będziesz co rusz zdumiony, a jeśli tylko zechcesz, ta książka najprawdopodobniej zmieni Twoje życie na lepsze.

Kup

Factfulness

Świetna książka, która w dziesięciu punktach wyjaśni Ci, dlaczego masz zniekształcony obraz świata i że wszystko jest w rzeczywistości lepsze, niż się wydaje 💡 Pełna statystyk i dowodów na to, że planeta i ludzkość nie pędzi ku zagładzie tak, jak sądzimy.

Bill Gates był tą książką tak zachwycony, że w roku jej wydania (2018) kupił ją wszystkim maturzystom w USA jako prezent na dorosłe życie. 😲

To znakomity podręcznik uczący, jak lepiej pracować z dostępnymi informacjami.

Kup

Pierwsza pomoc ratownika

Absolutnie znakomita książka dla wszystkich, którzy nie pamiętają już nic z pierwszej pomocy.

Zrządzeniem losu właśnie ją przeglądałem w dniu, gdy później ratowałem życie człowiekowi dźgniętemu nożem. I dzięki właściwej pierwszej pomocy przeżył. 😲

To doskonały poradnik i polecam go absolutnie każdemu, kto kiedykolwiek w życiu nie wiedział, jak pomóc osobie w potrzebie.