Nigdy więcej nie będziemy jeździć po Ugandzie po ciemku. Obiecaliśmy sobie nawzajem, a rano wyruszaliśmy naprawdę wcześnie. Nie udało się. W drodze do Gór Księżycowych złapały nas ciemności i burza. To była podróż, w której goryle Uganda okazały się jednym z najpiękniejszych przeżyć w naszym życiu.

Jeśli myśleliśmy, że nic gorszego niż jazda po ciemku przez polne drogi nie istnieje, dziś okazało się, że zatopione dwumetrowe dziury w drodze to taka brutalna szkoła jazdy offroadowej na życie i śmierć.

Nie chciało mi się już na dwudniową wycieczkę. Zatrzymaliśmy się w hostelu, z którego się wyrusza, i oświadczyliśmy, że rano na pewno idziemy. Żadne z nas w to jednak nie wierzyło. Nie chcieliśmy rozczarować jedno drugiego, ale ten depresyjny deszcz przynosił jedynie chęć, żeby jak najszybciej stąd uciec.

 

Rano jednak przygotowało nam niespodziankę – było pięknie. Żadne z nas nie mogło znaleźć ani jednego powodu, żeby nie iść, więc wyruszyliśmy. Do Gór Księżycowych nie wolno bez przewodnika i tragarzy. Kosztuje to też sporo pieniędzy. Dwudniowa wycieczka wychodzi na osobę 235 dolarów, a do tego wypada dać napiwki tragarzom, których musisz mieć, ale firma im nie płaci. To po prostu ludzie z wioski.

Pod górę, a potem pod stromą górę

„Teraz będzie równinka jakieś cztery kilometry, a potem zaczniemy się wspinać.” Tłumaczył nam nasz przewodnik, a my przez całą drogę dziwiliśmy się, dlaczego mówi „równinka” na coś, co w rzeczywistości jest podejściem. Potem zrozumieliśmy, że podejście to dla niego tylko to, gdy musisz pomagać sobie rękami. Szybko byliśmy wdzięczni za tragarzy. Prażyło słońce, a my przedzieraliśmy się przez dżunglę.

Nasz przewodnik nie był zbyt dobrym przewodnikiem. Jego najczęstsze słowa to: „Tu robimy przerwę?”

Coś sensownego wyciągnęliśmy z niego dopiero wtedy, gdy zapytaliśmy, czy są tu jadowite węże.

„Są. Mamy tu zieloną mambę, czarną mambę i plującą kobrę.” Błysnęły białe zęby w uśmiechu pośrodku ciemnej twarzy.

„Czyli tylko te najniebezpieczniejsze na świecie.” skomentował to Łukasz.

„No tak, ale musielibyśmy mieć ogromne szczęście, żeby je spotkać!” Uśmiecha się przewodnik, a my sobie w duchu mówimy, że to byłoby naprawdę ogromne szczęście – spotkać takiego węża, który mógłby nas zabić.

Ugandyjski teatr w chowanego

Kiedy docieramy do połowy drogi i wygląda na to, że wyzionniemy ducha, decydujemy, że potrzebujemy przerwy na obiad. Tragarze wypakowują jedzenie, a potem razem z przewodnikiem znikają za rogiem. Słyszymy, jak się śmieją i żartują, ale jak tylko obiad się kończy, wracają, milkną i dopóki są w naszym towarzystwie – milczą.

Wreszcie docieramy do chatki. Okazuje się jednak, że nie ma tu żadnego widoku. „Musielibyśmy wejść jeszcze wyżej, ale to zależy od was,” mówi nam Ugandyjczyk. Więc wczołgujemy się jeszcze wyżej, ale od razu się za to przeklinamy, bo wiemy, że w najbliższych dniach nasze ciała nam za to nie podziękują. Po łącznie 7 godzinach jesteśmy na 3147 metrach. Było warto.

Ale tutaj zaczyna się prawdziwy teatr. „No, jesteśmy na miejscu.” stwierdza przewodnik, pokazuje na chatkę, w której będziemy spać, a potem znika do maleńkiej budy do naszych trzech tragarzy i innych ludzi, którzy już tu byli.

Biali europejscy notable

„Na stronie pisali, że typową aktywnością po hikingu jest rozmowa z przewodnikiem.” Rozbawiona komentuję schowanych w budzie Ugandyjczyków. Naszego przewodnika tego dnia widzimy już tylko raz na „briefingu”, który polegał jedynie na ogłoszeniu, że śniadanie mamy o siódmej, a o 7:30 ruszamy. W międzyczasie co jakiś czas pojawiają się tragarze, którzy zaczynają nam nosić herbatę, ciastka, zupę, a potem danie główne. Jedna porcja jest jak dla pięciu osób i czujemy się głupio, bo nigdy nie jesteśmy w stanie tego zjeść. Nikt z nami nie rozmawia.

„Jesteśmy tu jak jacyś notable,” szepczemy z Łukaszem i czujemy się głupio.

Jak tylko skończymy jeść, szybko znikamy do chatki. Gdy zamykamy za sobą drzwi, rozlega się śmiech. Ugandyjczycy bawią się do północy, a może nawet do rana. Aż znów wyleziemy z chatki i będą nam usługiwać jak notablom. W milczeniu.

„Herbata gotowa.” Rozlega się o 6:20, a my zastanawiamy się, dlaczego mówili, że śniadanie jest o siódmej, skoro budzą nas o 6:20. Machnęliśmy na to ręką i idziemy męczyć się do stołu, na który zaczynają znosić kilka dań śniadaniowych. Najpierw kaszę, potem jajecznicę, pieczone ziemniaki i tosty. Dla Łukasza dodatkowo parówki. Dostaliśmy nawet masło. „Musieli tu przytargać całą kuchnię.” wzdycha nad jedzeniem Łukasz. Jesteśmy z tego nieszczęśliwi, czujemy się winni, że zostawiamy jedzenie. Potajemnie pakujemy resztki i postanawiamy, że zbiegnemy na dół w pięć godzin, a przerwę na obiad odmówimy.

Ryzyko malarii zniechęca do gotowania

Drugi dzień z rzędu nie możemy chodzić. W obozie Simba Camp na skraju Queen Elisabeth National Park człapiemy, jakby nas ktoś pobił, i dokładnie tak się czujemy. Nawet rozbijanie namiotu okazuje się heroicznym wyczynem. Gotowanie na szczęście porzuciliśmy już po pierwszej próbie – ściemnia się tu bardzo wcześnie, a z ciemnością nadchodzi horda komarów i jedno z najwyższych zagrożeń malarią w całej Afryce. Tym więc nie musimy się martwić.

Nie mamy jednak co na siebie, naiwnie myśleliśmy, że skorzystamy z pralek w jakimś hotelu, przy którym będziemy biwakować. Okazało się, że oczywiście pralek tu nie mają, więc trzeba płacić za każdą wypraną sztukę.

Pierniemy więc we własnej misce i rozwieszamy na drzewach dookoła. „To jak choinka po ugandyjsku.” Patrzę na drzewo obok naszego namiotu i zastanawiam się, czy w Warszawie są już wszędzie świąteczne światła.

Ogromne kompleksy hotelowe bez ludzi, czasem bez personelu

Queen Elisabeth National Park jest dla nas lekkim rozczarowaniem. Nie widzimy zbyt wielu zwierząt, do tego ciągle bolą nogi, a wiemy, że nieubłaganie zbliża się tropienie goryli, gdzie nasze mięśnie będą potrzebne.

Wczesnym popołudniem szukamy noclegu, docieramy do jednej lodży, gdzie ma być też miejsce na kemping. W recepcji gra głośna muzyka, ale cały obiekt jest opuszczony. Przeszukujemy teren, ale nikogo nie znajdujemy. Ruszamy więc szukać kolejnego hotelu z możliwością biwakowania, skręcamy przy wątpliwej tablicy Queen Elisabeth Park View Tourist Hotel & Camping. Sama droga nas przeraża, lepi się do nas tłum dzieci, które właśnie wracają ze szkoły – zaglądają nam przez okna do środka, ciągną za klamki albo biegną za nami i udają, że pchają auto. Obok nas przeraźliwa przepaść.

Wreszcie docieramy do bramy i przeraża nas myśl, że musielibyśmy jechać z powrotem przez te dzieci.

Nikt nie przychodzi. Już chcemy zawracać, kiedy zauważam ruch za bramą.

„Ktoś tam jest!”

Najpierw próbowali nas nabrać

Gdy brama się otwiera, wita nas od razu kilku Ugandyjczyków. Teren jest ogromny z widokiem na safari. Najpierw żałujemy, że nie zawróciliśmy. Jesteśmy tu sami, a Ugandyjczyk nie jest zachwycony tym, że chcemy tylko biwakować. „20 dolarów od osoby.” próbuje, ale my mu mówimy, że w internecie mają 10 dolarów.

„10 dolarów też dobrze.” Z poczuciem, że od razu chciał nas nabrać, czujemy się tu jak intruzi. Ale kiedy opadnie pierwszy, tradycyjnie bezceremonialny teatr wokół tego, co chcemy na kolację i o której ją chcemy, a potem przeprosiny, że właściwie mogą zrobić tylko jedno danie i kolacja może być tylko o określonej godzinie, to wszyscy siedzimy w salonie i rozmawiamy.

 

Okazuje się, że nasz gospodarz interesuje się otaczającym go światem. Opowiada nam o Ugandzie i jej kierunkach rozwoju, a my dowiadujemy się, że jest tu obowiązek szkolny. „Żeby dzieci nie brały narkotyków i dziewczyny nie miały dzieci w piętnaście lat.” komentuje to i opowiada nam dalej, aż dochodzimy do polityki światowej i kończymy narzekaniem na Kim Dzong Una. Potem pyta nas już tylko, jak przyciągnąć więcej turystów z Polski do Ugandy. Rozmawiamy o drogach, o marketingu, aż kończymy na Polsce.

Jak możecie w takim mrozie żyć?

„A jaką macie u siebie pogodę?”

„Zimą temperatura spada nawet poniżej zera. W zeszłym roku nawet minus 15 w Warszawie.”

„UUUUH?” piszczy Ugandyjczyk tradycyjnym miejscowym dźwiękiem zdziwienia. „Jak ludzie mogą w tym żyć?” Wytrzeszcza na nas oczy. „Ja bym cały dzień tylko leżał pod kocem i nigdzie nie wychodził.” I śmieje się. Ta wizja zimy jest dla niego najwyraźniej przerażająco komiczna.

„No, nam też czasem nie chce się wstawać,” przyznaję. Siedzimy w pomieszczeniu, które służy jako recepcja i restauracja. W rzeczywistości jest tu tylko kilka kanap, stolik kawowy i telewizor. Jak większość kompleksów hotelowych, również ten jest przewymiarowany, ale niedopracowany. Kompleks ma minimum 20 pokoi, ale parking tylko na pięć aut. Droga dojazdowa jest piaszczysta, pełna dziur i bardziej nadaje się dla czołgu niż dla samochodu, a prowadzi wzdłuż ogromnej przepaści.

Ostatni raz ktoś tu był miesiąc temu. Mieliśmy więc kilku Ugandyjczyków na wyłączność. Może więcej.

„Mamy w domu ogrzewanie.” Wyjaśnia Łukasz. To Ugandyjczyk ignoruje i nagle zapalają mu się oczy.

„A mogą w tym jeździć samochody? W takim mrozie?” Ugandyjczyk już zupełnie się zanosi ze śmiechu, nigdy nie widziałam, żeby komuś zima wydawała się tak zabawna. Najwyraźniej jest w tym coś komicznego, czego absolutnie nie rozumiem. Tłumaczymy mu, że samochody zimą jeżdżą zupełnie normalnie. Ta troska z kolei wydaje się śmieszna nam – mróz i śnieg to czysta przyjemność w porównaniu ze zwykłą piaszczystą drogą w Ugandzie.

Nagle milknie.

Jak Ugandyjczycy bronią ogrodów

„Słyszycie ten dźwięk? To ludzie biegną bronić ogrodu.” Na chwilę się zatrzymujemy, ale tylko na sekundę. Właśnie wyłączył się prąd i widzę tylko biały półksiężyc uśmiechu.

„Bronić. Przed czym?”

„Przed słoniami! Grają im na bębnach.” Wybuchamy śmiechem, a potem słuchamy bębnów i śpiewu ludzi w oddali, zanim wszyscy idziemy spać. Następnego dnia nawet nie przeszkadza nam, że pewnie doliczył nam do kolacji te 20 dolarów ekstra, które chciał za biwakowanie. Dajemy mu jeszcze napiwek i szczerze życzymy mu, żeby trafiło tu więcej ludzi.

Poszliśmy do dżungli szukać goryli górskich

Największe przeżycie dopiero przed nami. Przyjeżdżamy do Bwindi National Park, skąd następnego dnia mamy wyruszyć na goryle. Nie możemy się doczekać. Miejscowy kemping ma być topowy (cena też taka jest), a spotkanie z gorylami górskimi ludzie oceniają jako najwspanialsze przeżycie w ich życiu.

Rushaga Gorilla Camp jest naprawdę piękny, choć nie działa tu Wi-Fi, a jedzenie jest takie samo jak wszędzie indziej. Gra w Amerykę bez smaku i pomysłu. Ugandyjczycy w organizowaniu nie są zbyt dobrzy – mamy wprawdzie permit na goryle od dwóch tygodni, ale nie wiemy, skąd i o której mamy ruszyć. Próbujemy to ustalić na miejscu, ale informacje od miejscowych Ugandyjczyków są różne. Jeden twierdzi, że o 7:30, inny, że o 8:00.

Na miejscu zbiórki mija kolejne dwie godziny, zanim podzielą nas na grupy i podjedziemy samochodami do punktu, z którego wreszcie ruszamy. Kilka razy próbują nas przekonać, żebyśmy wzięli ze sobą tragarzy (którym potem trzeba dać minimum 15 dolarów). Nie rozumiemy po co, skoro w plecaku mamy tylko wodę i drugie śniadanie. Nie rozumiemy, dlaczego nie są wliczeni w cenę, skoro za to płacimy 450 dolarów (w sezonie płaci się 650 dolarów).

Goryl przyszedł nas dotknąć i chciał się bawić

Brniemy przez dżunglę już kilka godzin, zapadamy się w błoto, a nasz eskorta musi przecinać drogę maczugą. Gdy już chcę się poddać, coś czarnego, ogromnego miga przed nami. Serce nam wali. Potem słyszymy ryk goryli i trzask gałęzi. Ugandyjczycy na nie pofukują i warczą, próbując je przywołać ich mową. My z Łukaszem przeklinamy się, że płacimy za to, żeby tu prawdopodobnie umrzeć w objęciach 180-kilowego goryla.

Jestem jedyna z aparatem, więc jeden z naszych eskorty trzyma mnie za rękę i ciągnie ze sobą na przodzie, podczas gdy drugą ręką odłamuje i przecina gałęzie. Sadza mnie pod drzewem i pokazuje. Nagle je widzę. Wszyscy siadamy w świętej ciszy i patrzymy na gorilą rodzinkę. Oni patrzą na nas. Jeden dwuletni maluch podchodzi, żeby nas dotknąć, a potem odskakuje i zaczyna się cieszyć. Obwąchuje nas. Patrzy mi w oczy, a potem nagle odbiega, wraca i siada na końcu naszego półkola. Dołącza do nas, krzyżuje ręce na piersi i tak jak my przez chwilę obserwuje to, co dzieje się dookoła.

Tych goryli górskich jest na świecie tylko 800 i wszystkie żyją w dwóch Parkach Narodowych w Ugandzie. Jeden z tych parków narodowych sięga również do Demokratycznej Republiki Konga i Rwandy. Nigdzie indziej na świecie nie można się z nimi spotkać.

Powinnaś mieć w domu kozę. Najlepiej dwie albo trzy!

Zaczynają nam się kończyć siły. Dojechaliśmy do jeziora Bunyonyi i łódką przepłynęliśmy do Paradise Eco Hub, czyli uroczego i taniego hoteliku ze świetnymi opiniami na jednej z wysp tego wodnego raju w Ugandzie. Można tu nawet pływać. Zarezerwowaliśmy go przez Booking.com, żeby mieć internet i móc pracować.

Dane na karcie SIM były już prawie na wyczerpaniu, a my musieliśmy odpowiedzieć na mnóstwo maili. Internet oczywiście nie działał, ale może i tak byłby nam niepotrzebny. Nasz organizm postanowił, że ma wszystkiego dość, i na dwa dni i jedną noc kompletnie się wyłączył. I tak przez te dwa dni tylko spaliśmy, jedliśmy albo rozmawialiśmy z personelem.

„A macie w domu kozy?” Pyta mnie jakiś 18-letni Ugandyjczyk i pokazuje na czarną kozę.

„Jasne, mamy.” Odpowiadam, a on wygląda na zaskoczonego.

„A ile ich posiadasz?” Dopiero teraz doszło do mnie, że nie pyta, czy mamy kozy w Polsce, ale czy mamy je w domu my.

„No, my w domu kóz nie mamy. Ale w Polsce ludzie je mają,” tłumaczę.

„Ale powinniście mieć w domu kozy. Taka koza, to bardzo dobra rzecz. Powinnaś mieć przynajmniej jedną, najlepiej dwie albo trzy.” poucza mnie Ugandyjczyk, a ja rozbawiona bawię się myślą o kozach w naszym małym warszawskim mieszkaniu.

Dziś siedzę w jednym z tych drogich turystycznych hoteli przy Parku Narodowym Lake Mburo, gdzie w ciągu dnia obserwujemy zebry. Przyjechaliśmy tu po internet, ten oczywiście nie działa, ale zakochaliśmy się w tej oazie spokoju. I postanowiliśmy, że tu zostaniemy. Jutro czeka nas ostatnie safari, a potem powoli zaczniemy kierować się do domu.

To miała być historia o zwierzętach. Kiedy rano wyruszyliśmy szukać nosorożców w Ziwa Rhino Sanctuary, już w głowie pisałam artykuł o zielonym raju w Afryce. Uganda potrafiła mnie jednak zaskoczyć — i to w sposób, którego się nie spodziewałam. Ale potem zetknęłam się z drugą twarzą tego kraju. Z tą, która może kosztować życie.

Po obserwacji nosorożców od razu ruszyliśmy w kilkugodzinną, wyczerpującą trasę do Parku Narodowego Murchison Falls, gdzie o wpół do czwartej odpływała nasza prywatna łódź do wodospadów.

 

Dojechaliśmy pod bramę i kupiliśmy wejście do parku. Ugandyjczycy płacą 5 dolarów za dzień, my — 40 dolarów od osoby plus kolejne pięć za samochód. Jeśli przekroczysz 24 godziny, opłata naliczana jest od nowa. Zapamiętajcie to — jeszcze do tego wrócimy.

Ugandyjska jazda śmierci

Przez park prowadzi nieutwardzona droga pełna zabójczych dziur — można jechać maksymalnie 40 km/h. Jedziemy powoli, droga jest naprawdę straszna i zajmuje półtorej godziny. Wszędzie skaczą małpy i nie ma żadnego powodu, żeby się spieszyć. I właśnie wtedy obok nas z rykiem przeleciał biały bus — turyści z wynajętym ugandyjskim kierowcą. Niewielu podróżuje tu na własną rękę tak jak my. Jazda to prawdziwe piekło: dziura przy dziurze, a teraz w sezonie deszczowym do tego jeszcze błotniste rozlewiska, które w najgorszym wypadku są całkowicie zalane. Większość turystów wybiera dlatego lokalnych kierowców. I to jedna z rzeczy, które ludzie radzą przed wyjazdem do Ugandy. My nie posłuchaliśmy.

„Ugandyjczycy jeżdżą jak szaleńcy” — skomentowaliśmy tempo białego busa i wlekliśmy się dalej, śmiejąc się z figlujących małp. Mieliśmy czas.

Zanim przyjedzie pomoc, mogą minąć trzy godziny

Szok. Przez chwilę nie wiedziałam, co się dzieje. Zatrzymaliśmy się. Przed nami leżał wywrócony bus z wybitymi szybami. W odłamkach szkła błyszczała krew. Łysy mężczyzna trzymał się za głowę, z której strumieniami lała się czerwień, i zataczał się bez celu. Ktoś leżał na ziemi w kałuży krwi. Zauważyłam ugandyjskiego kierowcę, który spokojnie siedział z boku na trawie i żuł źdźbło, podczas gdy mniej ranni próbowali udzielić pierwszej pomocy kobiecie leżącej na ziemi. Pobiegli do nas. Nie mieli zasięgu, żeby wezwać pomoc. Nie odważyliśmy się jej przenosić — baliśmy się pogłębić obrażenia. Szybko zawróciliśmy, podjechaliśmy kilka metrów, złapaliśmy zasięg. Dzwonimy na 911. Nic. Długo nic. W końcu ktoś odbiera. I od razu rozłącza. To się powtarza kilka razy.

Ruszyliśmy po pomoc. 30 minut z powrotem do bramy. Przez całą drogę próbujemy dzwonić, ale nikt nie odbiera.  

Ale przecież mu mówiliśmy, żeby jechał wolno

Przy bramie.

„Na drodze doszło do poważnego wypadku samochodowego. Kobieta jest nieprzytomna, nie reaguje, jest dużo krwi i nikt nie może przejechać. Wezwijcie lekarza albo karetkę.”

Wyrzucamy to z siebie na rangerze, ale ten patrzy na nas i chyba myśli o czymś zupełnie innym. Powtarzamy.

„Ten wypadek z wczoraj?” — odzywa się w spokojnej ciszy, która działa nam na nerwy, żołnierka, która właśnie podeszła. Wytrzeszczam oczy i powtarzam jeszcze raz. „Nie, wypadek właśnie teraz!!! Ugandyjski kierowca jechał 80 km/h!”

„Ale przecież mu mówiliśmy, żeby jechał wolno” — mówi spokojnym głosem ranger Donald. Nie wygląda, jakby zamierzał cokolwiek z tym zrobić.

„Tak, my mu to mówiliśmy” — wtóruje żołnierka i patrzy gdzieś w dal.

Patrzymy na nich, czy naprawdę mówią poważnie, i przypominamy im, że kobieta jest nieprzytomna i leży w kałuży krwi.

„Hm. To poważne.” — zastanawia się żołnierka. Nikt nic nie robi. Powtarzamy to sto razy, aż ranger Donald stwierdza: „Nie wiem, czy jest tu ktoś w okolicy, do kogo można zadzwonić.” Wzrusza ramionami i odchodzi po księgę wpisów.

Ta absurdalna sytuacja trwa godzinę. Najpierw szukają w liście, kto to był, i debatują, czy ich pamiętają. Dopiero po półgodzinie dzwonią po pomoc. Karetka przyjeżdża po 3 godzinach — ale kobieta zdążyła się już ocknąć i udało się ją załadować do samochodu wyjeżdżającego z parku i zawieźć do szpitala.

Kara za pomoc innym

Ale nasza historia na tym się nie kończy. Przez to wszystko spóźniliśmy się na łódź. I musieliśmy zostać o dzień dłużej. I tu wracamy do początku — po przekroczeniu 24 godzin trzeba płacić opłatę od nowa. Idziemy do nich, żeby przepisali datę przyjazdu. Przecież nie każą nam płacić 85 dolarów za to, że pomagaliśmy przy wypadku w ich parku.

„Nie można przepisać. To jest oficjalny dokument.”

Patrzymy na ręcznie zapisany świstek papieru i zastanawiamy się, czy mówią serio. Żaden inny dokument poza tym ręcznie wypisanym papierkiem z bloczku nie istnieje.

„To go rozerwijcie i napiszcie nowy.”

„Nie można, to oficjalny dokument.”

Chwilę to próbowaliśmy, ale dla nich temat był zamknięty. Dla mnie nie.

„Chyba nie mówicie poważnie — pomagamy przy wypadku w waszym parku, który spowodował ugandyjski kierowca, i każecie nam płacić 85 dolarów więcej?”

„Ale wy nie byliście w tym wypadku” — mówi Donald. Patrzę na niego. I zaczynam tracić panowanie nad sobą.

„Czyli będziecie nas karać za to, że pomogliśmy ludziom? I teraz mamy zapłacić 85 dolarów za kolejny dzień?!”

Kłócimy się z nimi przez 2 godziny. Godzinę rozmawia ze swoim przełożonym.

„Jedyne co mogę zrobić, to przepisać datę, ale musicie przyjechać jutro o tej samej porze co dzisiaj. Godziny przepisać się nie da!” To oczywiście jest dla nas absurdalne — co mamy robić do jutra po południu, i przede wszystkim musielibyśmy odwołać cały dalszy plan. Już wiedzieliśmy, że nie zdążymy zobaczyć szympansów.

Absurd mógł trwać w nieskończoność, ale ręcznie wypisanego papieru po prostu nie można anulować ani zmienić. Powiedziałam im więc, co myślę o nich i o ich systemie, i pojechaliśmy do parku. Po dwóch godzinach kłóciliśmy się z jego przełożonym. W końcu Łukasz wywalczył przedłużenie o 6 godzin — do siódmej wieczór następnego dnia. I to przyniosło kolejne piekło. To właśnie dlatego musieliśmy jechać tą przeklętą drogą w nocy. Ale o tym innym razem.

Planowanie wyjazdu do Ugandy jest skomplikowane, a znalezienie porządnego przewodnika jeszcze trudniejsze. Oszczędzimy wam szukania — najlepszy według nas to Uganda od Andrew Robertsa, którą można zamówić online. Polecamy z całego serca.

Gdy hipopotamy chodzą wokół namiotu

Byliśmy wykończeni i wściekli — na ten kraj, na system, i każdemu z uśmiechem na twarzy chcieliśmy powiedzieć, że żyją w zielonym przeklętym piekle przesiąkniętym malarią i bałaganem.

Ale potem dotarliśmy do obozu Red Chilli.

Pumba — urocza afrykańska dzika świnia — biegała wokół nas, kiedy rozkładaliśmy namiot. W tym hałasie złości nawet nie pomyśleliśmy, że może być niebezpieczna. Patrzyła na nas swoimi okrągłymi oczami, jakby próbowała nas rozbawić. Cały ten obóz ze swoją świetną restauracją i niesamowitym widokiem był kawałkiem raju w tym nieprzewidywalnym kraju. Wybaczyliśmy mu. Zjedliśmy kolację i piliśmy piwo Nile do późnej nocy, bo tym razem nasz namiot zajęła rodzinka hipopotamów — a do tych nie odważyliśmy się podejść.

Poznaliśmy Joego i Alexa z Wielkiej Brytanii, którzy pracowali w Ugandzie jako wolontariusze, a teraz podróżują. Fotograf i piosenkarz. Poetycka noc z artystami dobiegła końca, gdy nasz namiot był wolny, hipopotamy poszły spać, a my wczołgiwaliśmy się do śpiworów ze spokojnym sercem — że tego kraju nie można tak po prostu potępić.

 

Przebaczenie, ale nie na długo

Rano było piękne niebo o świcie. Jeśli jeszcze tliła się w nas jakaś złość na ten zielony raj, znikła z pierwszym spojrzeniem na żywą czerwień rozlaną po niebie.

O świcie przepłynęliśmy przez Nil, żeby dostać się na safari. Wszyscy stoimy na promie — raczej żelaznej platformie na kołach — i gapimy się na Nil spowijający się poranną mgłą, przez którą przebijają się promienie słońca.

Jedź jak szaleniec, ale spróbuj nas nie zabić

O wpół do siódmej dobijamy do przystani. Dlaczego o tym piszę? Wywalczyliśmy sobie przedłużenie do siódmej i mamy godzinę i kwadrans, żeby dotrzeć do bramy. Droga normalnie zajmuje półtorej godziny.

 

 

„No, jak pojedziecie trochę szybciej, to dacie radę” — mruga do nas ranger, gdy schodzimy z łodzi.

„Może, jak zamiast 40 pojedziemy 60 km/h” — kiwa głową Łukasz. Nie jesteśmy z tego zadowoleni.

„No, raczej tak z 80 km/h” — szczerzy zęby, a my myślimy sobie, że niezły to ranger, skoro zachęca nas do samobójstwa.

 

 

Na śniadanie — mrówki

Gdy docieramy do Hoiomy, jesteśmy odrobinę wdzięczni, że nic nie planujemy z wyprzedzeniem. Inaczej pewnie jechalibyśmy całą noc do Fort Portal, gdzie pierwotnie chcieliśmy się zatrzymać. Golden Summit Hotel w Hoimie kosztuje grosze i ma najlepsze oceny w okolicy. Tyle że w tej okolicy chyba tylko kurniki, bo inaczej tego nie rozumiemy.

  Do Ugandy przyjeżdża się też na obserwację ptaków.[/caption>

Nigdy nie narzekamy na hotele. Do szczęścia naprawdę potrzebujemy niewiele. Ale tutaj wszystko się zaczęło, trwało i skończyło tak źle, że nie jestem w stanie napisać nic innego poza tym, że lepiej było jechać do Fort Portal przez kolejne siedem godzin. Najpierw okazało się, że Google ma złe adres hotelu i przez godzinę nie mogliśmy go znaleźć. Potem recepcja, która nie wiedziała nawet gdzie jest ich własna restauracja („Hm, myślę, że jak wyjdziecie za ten róg, to ją znajdziecie.”). Na koniec wyposażenie pokoju, z którego kawałki zostawały nam w dłoniach. To, że Wi-Fi nie działa, już nas nie mogło dobić — ale mrówki w śniadaniu naprawdę nas zaskoczyły.

Uganda jakby sama nie wiedziała, jakie uczucia chce w nas zostawić. I my też nie wiedzieliśmy, co z niej zabieramy.

 

Planowanie wyjazdu do Ugandy jest skomplikowane, a znalezienie porządnego przewodnika jeszcze trudniejsze. Oszczędzimy wam szukania — najlepszy według nas to Uganda od Andrew Robertsa, którą można zamówić online. Polecamy z całego serca.

„Ugandę trzeba zaplanować, bo z Afryki nie wrócicie.” Mój wieloletni znajomy starał się jak mógł, żebym była przygotowana na naszą afrykańską wyprawę do Ugandy. Ale i tak w planowaniu ponieśliśmy klęskę. Zarezerwowaliśmy tylko nocleg na pierwszą i ostatnią noc, zorganizowaliśmy auto i kupiliśmy wycieczkę do goryli. Mieliśmy pokryte 3 z 14 dni. I to było więcej niż zazwyczaj. Liczyliśmy na mobilny internet. Jak będzie działał – nie mieliśmy pojęcia. Niektórzy na Facebooku mieli jasną opinię na temat naszego losu: „Na pewno zginiecie w Ugandzie.”  

Na lotnisku: „A Uganda to dobre miejsce dla turystów?”

Brak planu nie był całkowicie wolnym wyborem. O Ugandzie trudno znaleźć świeże informacje – to nie jest najpopularniejszy kierunek turystyczny.

Dobrze ilustruje to rozmowa na lotnisku: „A wy mieszkacie w Ugandzie?” „Nie, jedziemy tam na wakacje.” „Uganda to dobre miejsce dla turystów?” „No cóż, mamy nadzieję, że tak.”

Przewodnik można dostać tylko po angielsku, a i to okazało się problemem. Czekaliśmy na zamówiony egzemplarz trzy tygodnie – sklep internetowy zapewniał nas co drugi dzień, że dotrze za trzy dni. Nigdy nie dotarł. W końcu okazało się, że go po prostu nie mają. Z perspektywy czasu myślę, że był to znak, jak będzie wyglądać Uganda w praktyce.

I właśnie wtedy zaczęliśmy się denerwować. Tydzień przed wylotem nie mieliśmy nic. W internecie znaleźliśmy tylko bardzo szczątkowe informacje. Bo ci, którzy w ogóle jadą do Ugandy, podróżują z biurem podróży albo z prywatnym kierowcą. Nie sami, z namiotem i bez żadnego porządnego planu. A to właśnie zrobiliśmy my.

W Egipcie o mały włos skończyliśmy w więzieniu

Adrenalina doczekaliśmy się jeszcze zanim postawiliśmy stopę na ugandskiej ziemi – o mały włos wylądowaliśmy za kratkami w Egipcie. Po wylądowaniu w Kairze zobaczyliśmy tuż przed kontrolą bezpieczeństwa dwumetrowy napis: zakaz dronów. Nie było czasu na myślenie ani dyskusję – napis zobaczyliśmy mniej więcej minutę przed tym, jak plecak wjechał pod skaner. Stałam po drugiej stronie taśmy i obserwowałam, jak podręczny bagaż z dronem kilkakrotnie wraca do tunelu, a w głowie recytowałam wszystkie modlitwy, których nauczyła mnie w dzieciństwie babcia.

„Otwórzcie to.” Egipcjanka wskazała na monitorze na przedmiot w plecaku. Ale to nie był dron. Podejrzany okazał się zewnętrzny akumulator do drona. Przez chwilę go oglądała, po czym nam go oddała. Byliśmy wolni.

Największy wróg Afryki: dron

Radość szybko minęła, gdy odkryliśmy, że przed wejściem na pokład czeka nas kolejna kontrola. Nigdzie na stronie EgyptAir nie było informacji o zakazie dronów. „Aha, w Egipcie zabronione jest nawet posiadanie drona. Tutaj piszą, że mogą nas od razu zamknąć.” „To damy im drona. I będzie okej – tutaj ktoś pisze, że zabrali mu tylko śmigła” – mówiliśmy sobie i niemal pogodzeni z losem stanęliśmy przed drugą kontrolą. Znowu przeszło.

Ale w końcu i tak nam go zabrali. Zaraz po wylądowaniu na lotnisku w Entebbe. Okazało się, że w internecie nie znajdziesz rzetelnych informacji dotyczących dronów w Ugandzie. Ugandyjczycy przepraszali nas bardzo serdecznie. „Mamy tu specjalny pokój na drony, możecie go po prostu odebrać później.” Dopiero potem dowiedzieliśmy się, że za 200 dolarów moglibyśmy zabrać go od razu. „Mamy około 54 plemion i każde ma swój język. Dlatego dobrze, że angielski jest językiem oficjalnym.” Jest czwarta w nocy i jedziemy przez zakurzone ulice samochodem starym co najmniej dwadzieścia lat. Nasz kierowca z Guest Housu Via Via z zapałem opowiada nam o kulturze ugandyjskiej i zwyczajach poszczególnych plemion.

„No i są takie plemiona, które robią obrzezanie. Nawet kobietom. I to jest naprawdę straszne.” – komentuje, ale nie zatrzymuje się przy tym dłużej i jedzie dalej, podczas gdy droga coraz bardziej się pogarsza, a my już mamy nadzieję, że zaraz dojedziemy. W końcu zatrzymuje się przy betonowym murze z drutem kolczastym. Widzimy szyld naszego noclegu i ogromną bramę, która powoli się otwiera. „A po co wam ten drut kolczasty? To przeciw zwierzętom?” – pyta Łukasz, choć oboje znamy już odpowiedź. „Nie. Przeciw ludziom. Ta dzielnica też ma swoje problemy.”

Dla Ugandyjczyków jestem chodzącym dolarem

Obudziliśmy się w porannej Ugandzie, w dawnej stolicy – Entebbe. Piję kawę w Guest Housie i chrupię bananowe naleśniki z górą egzotycznych owoców. Mam wrażenie, że to raj. Wszyscy są dla nas mili, zaczynam mówić, że to tacy afrykańscy Kanadyjczycy. Ale to trwa tylko do momentu, gdy dociera do mnie, że jesteśmy dla nich chodzącymi dolarami.

Wychodzą z brudnej chaty, ale ubrane są w sukienki Auto mają nam przywieźć dopiero następnego dnia, więc wyruszamy na zwiedzanie piechotą. Dzieci machają do nas, dorośli gapią się albo też machają – jakby nigdy wcześniej nie widzieli białej skóry. Kobiety noszą na głowach absolutnie wszystko: słomę, kanistryki z benzyną i kłody drewna.

Głową pomagają sobie też mężczyźni. Ale to kobiety fascynują nas bardziej. Niezależnie od tego, z jakiej nory wychodzą, zawsze są elegancko ubrane w kolorowe sukienki, z nienaganną fryzurą. Na tle słomianej, brudnej chaty te zjawiska wyglądają jak chodzący oksymoron.

Przewodniczę wam dobrowolnie i za darmo. Ale teraz zapłaćcie. W miejscowym ogrodzie botanicznym zapłaciliśmy za wstęp i za aparat i już wyobrażaliśmy sobie romantyczny spacer przez dżunglę wśród małp. Ale ledwo oddaliśmy pieniądze, okazało się, że stoi obok nas Ugandyjczyk i w swojej afrykańskiej angielszczyźnie tłumaczy mi, że przed nami rośnie drzewo mango.

„Jestem tu wolontariuszem, nie dostaję wynagrodzenia, bo studiuję i chcę zostać rangerem.” Ani ja, ani Łukasz nie jesteśmy zbyt dobrzy w odmawianiu, więc pozwoliliśmy mu opowiadać o roślinach – i z romantycznego spaceru wśród małp zrobiło się wykład botaniczny. „A teraz czas, żebyście mi zapłacili.” Łukasz spojrzał na niego, po czym wręczył mu 10 tysięcy ugandyjskich szylingów. „To za mało. Normalnie biorę 10 tysięcy od osoby.”

Uczymy się mówić nie

Próby wyciągnięcia od nas więcej pieniędzy zdarzają się niemal codziennie. Czasem wprost – po prostu proszą o kasę. Ale najczęściej zmierzają w kierunku emocjonalnie niebezpiecznym: przez kilka minut słuchamy, jak tu są biedni, albo nasz przewodnik-ranger dzwoni do żony po angielsku, że nie mają dość pieniędzy na Boże Narodzenie. Pewnie byśmy nie zorientowali się, że chce nas po prostu oskubać, gdyby nie to, że dziesięć minut wcześniej rozmawiał z żoną po suahili. Po co teraz miałby mówić po angielsku? Innym razem wymyślają, że pobierają opłatę za wjazd do parku narodowego, albo próbują przekonać, że za kemping płaci się 20 dolarów od osoby, choć na stronie jest podane 10. Zazwyczaj i tak dopłacamy, ale stopniowo kasa się kończy. Uganda jest paradoksalnie dla turystów dość droga. I tak uczymy się mówić nie. Ugandyjczycy przyjmują to sportowo. „10 dolarów od osoby też dobrze.”

Że jesteś w kraju rozwijającym się, długo nie zapomnisz

Czas tu płynie trochę inaczej. Autobusy odjeżdżają, gdy się zapełnią – możesz więc czekać godzinę albo i cały dzień. Kiedy pytamy recepcjonistkę, do której czynny jest bar, odpowiada: „Do później.” Na początku myślimy, że to żart, ale „do później” to tu zupełnie normalny przedział czasowy. Nie wiemy, ile to godzin ani czy to w ogóle jakaś konkretna pora – ale supermarkety też mają czasem na szyldzie napisane „otwarte do później”.

Bar jest czynny do później Liczby to zdaje się prawdziwy ugandyjski problem. Ceny wstępów są czasem podawane po części w ugandyjskich szylingach, po części w dolarach. Wstęp dla ludzi płaci się w dolarach, wstęp dla auta w szylingach. Jeśli chcecie przeliczyć to na jedną walutę, trwa im to wieczność. Odejmowanie 13 tysięcy od 20 tysięcy szylingów to zawsze zadanie dla kalkulatora. Bez wyjątku. Z jakiegoś powodu nie chcą też dolarów amerykańskich wydanych przed 2011 rokiem – dostają za nie gorszy kurs w szylingach. Dlaczego – nie udało nam się ustalić.

Rano Ugandyjczyk przywiózł nam auto. Ugandyjczycy są generalnie bardzo słabi w organizacji, ale ten nasz był chyba najbardziej roztrzepanym z wszystkich, których spotkaliśmy. Musiał do nas wracać kilka razy. Na początku zapomniał dać nam telefon – wysłał go przez innego miejscowego. „Właśnie widzę, że zapomniał kupić wam kartę SIM, więc kupcie sobie sami.”

Ale na tym nie koniec. Po czterech godzinach gonimy roztrzepanego Ugandyjczyka po ulicach Entebbe, próbujemy właściwie interpretować jego afrykańską angielszczyznę i mamy nadzieję, że jeszcze dziś z tego bałaganu wyjedziemy. Zapomniał przekazać nam to najważniejsze – pozwolenie na goryle. Jeśli martwisz się o łączność w podróży, warto rozważyć kartę eSIM Holafly lub Yesim – działają w wielu krajach afrykańskich i pozwalają uniknąć problemów z lokalną kartą SIM.

Dlaczego Ugandyjczycy boją się deszczu

Kiedy w końcu opuszczamy Entebbe, jest południe. Żeby dotrzeć do celu, musimy przejechać przez stolicę – Kampalę. Nie sposób stwierdzić, kiedy już w niej jesteśmy – domy nie ustępują nawet na kilometr, a ruch staje się coraz gęstszy. Żadnych znaków. Dwa oryginalne pasy ugandyjską kreatywnością zamieniają się w pięć, a obok nas trąbią taksówki i boda boda (motocykl-taksówka). Łukasz ma już kompletnie czerwone ręce od ściskania kierownicy. Afrykańskie drogi nie mają nic wspólnego z europejskimi. A do tego jeździ się tu lewą stroną. I wtedy przychodzi deszcz.

Przez chwilę się cieszymy. Przy pierwszej kropli ulice się wyludniają. Ugandyjczycy w deszczu dosłownie nie robią nic – poza ucieczką gdziekolwiek, gdzie jest sucho. Życie staje w miejscu. Po boda boda nie ma śladu i możemy swobodnie przejechać.

Po chwili rozumiemy, dlaczego – i radość mija. W ciągu 10 minut droga jest dosłownie zalana i mamy wrażenie, że nadeszła powódź. Jezdnia pod wodą zmienia swój kształt nie do poznania i w końcu my też musimy się zatrzymać. Wpadać na deszcz w najgorszym możliwym momencie – to będzie nam towarzyszyć regularnie przez całą podróż. Ale i tak jesteśmy wdzięczni za porę deszczową. Godzinny prysznic raz na cztery dni przeżyjemy, a w zamian przyroda nagradza nas zielenią. Przepiękną zielenią, która w sezonie suchym szybko zamienia się w żółtą pustynię.

Następnym razem opowiemy o zwierzętach i drodze śmierci do parku narodowego…