Większość podróżnych zna Livorno (Włochy) tylko jako napis na bilecie promowym albo krótki przystanek statku wycieczkowego. Z portu od razu pędzą do Florencji albo Pizy, a samo miasto całkowicie omijają. To ogromna szkoda, bo to portowe miasto ma zupełnie inną atmosferę niż reszta Toskanii.
Nie spodziewaj się tu typowych średniowiecznych uliczek obsadzonych zgrabnymi cyprysami. Livorno jest surowe, funkcjonalne i przesiąknięte morską historią. Za to znajdziesz tu jedne z najlepszych toskańskich plaż, fascynującą sieć kanałów i street food, w którym zakochasz się bez pamięci. Komu bardzo brakuje wygładzonej renesansowej romantyki, ten może woleć Lukkę, ale jeśli szukasz autentycznego włoskiego życia, jesteś we właściwym miejscu.
To miasto ma sporo do zaoferowania — od twierdz przez kanały aż po klify. Zobaczmy 18 wskazówek, które pomogą Ci porządnie je wykorzystać. Przejdziemy się wybrzeżem Costa degli Etruschi i omówimy też nocleg, który wymaga tu odrobiny uwagi. No i oczywiście przyjrzymy się temu, jak działają lokalne promy i co da się zdążyć, gdy na zwiedzanie miasta masz tylko kilka godzin.
Podsumowanie dla tych, którzy nie mają czasu czytać całego artykułu
- Główna ikona miasta: Terrazza Mascagni to ogromny szachownicowy taras tuż nad morzem, z którego widać najpiękniejsze zachody słońca.
- Livorneńska Wenecja: Dzielnica Venezia Nuova z XVII wieku zaskoczy Cię siecią wodnych kanałów, po których można pływać łódką.
- Najlepszy street food: Torta di ceci i kanapka 5 e 5 to genialne wegańskie przysmaki z mąki z ciecierzycy, których musisz spróbować.
- Kąpiel i plaże: W samym centrum piasku nie szukaj — na najlepszą kąpiel wybierz się na skaliste klify Calafuria albo na plaże do Quercianelli.
- Oszustwo stulecia: Miasto z dumą przyznaje się do dziwacznej historii z 1984 roku, gdy studenci przy pomocy zwykłej wiertarki podrobili rzeźby słynnego Amedea Modiglianiego.
- Statki wycieczkowe: Jeśli cumujesz tu tylko na kilka godzin, odpuść sobie żmudną wyprawę do Florencji i ciesz się lokalnym targiem Mercato Centrale oraz portowymi twierdzami.
Kiedy wybrać się do Livorno
Jeśli planujesz zwiedzać miasto, a przy okazji cieszyć się przyjemną kąpielą, maj, czerwiec i wrzesień to absolutnie idealne miesiące. Morze na początku lata zwykle jest już wystarczająco nagrzane, a we wrześniu wciąż trzyma letnią temperaturę, więc możesz kąpać się bez obaw o zimno. Dzięki tym terminom unikniesz też tłumów, które zalewają włoskie wybrzeże każdego lata podczas wakacji szkolnych. Wiosenne i wczesnojesienne dni oferują też idealne warunki na długie spacery po mieście, gdy nie dokucza Ci morderczo palące włoskie słońce, a wieczory są wciąż pięknie ciepłe.
Lipiec i sierpień to absolutny szczyt sezonu, gdy po prostu musisz liczyć się z pełnymi plażami, problemami z parkowaniem i porządnym upałem na ulicach. Z drugiej strony właśnie w sierpniu odbywa się słynny miejski festiwal Effetto Venezia, dzięki któremu całe historyczne centrum ożywa muzyką, kulturą i niesamowitą energią. To wspaniałe przeżycie pełne świetnego jedzenia i wieczornej zabawy, które moim zdaniem zdecydowanie warte jest tego letniego pocenia się, nawet jeśli tłumy potrafią być chwilami dość męczące.
Zimą miasto funkcjonuje zupełnie normalnie, bo Livorno to nie jest jakiś sztucznie zbudowany kurort, ale przez cały rok żywy i niezwykle ważny włoski port. Kąpiel od jesieni do wiosny logicznie odpada, ale tym bardziej nacieszysz się lokalnymi zabytkami, targiem i cenionymi restauracjami. Zimowa wizyta oferuje Ci też możliwość zwiedzenia miasta w zupełnym spokoju, bez wszechobecnego stresu, a przede wszystkim za ułamek letnich cen noclegu. Dla miłośników autentycznej atmosfery i dobrego jedzenia nawet listopad czy luty to właściwie świetny wybór — o ile dobrze ubierzesz się przeciw morskiemu wiatrowi.
Gdzie się zatrzymać w Livorno
💡 Wskazówka na nocleg i atrakcje: Noclegi najchętniej szukamy na Booking.com, gdzie zwykle są najlepsze warunki anulacji. Bilety, wycieczki i atrakcje warto porównać i kupić przez GetYourGuide.
Od razu Cię ostrzegam — hotele w Livorno wypadają gorzej niż w reszcie Toskanii, a recenzje to potwierdzają. Oceny większości tutejszych hoteli na portalach podróżniczych często utrzymują się tylko wokół średniej, a recenzenci bywają dość krytyczni wobec poziomu usług. Wielu podróżnych woli więc nocleg w niedalekiej Pizie albo Lukce, a do Livorno robi tylko wygodne jednodniowe wypady pociągiem — to całkowicie sensowna i bardzo praktyczna opcja.
Jeśli jednak marzysz o pobycie tuż nad morzem i chcesz na własnej skórze poczuć prawdziwą wieczorną atmosferę tętniącego życiem portu, wybieraj hotel bardzo starannie i zawsze czytaj aktualne recenzje. Spośród miejsc z wyraźnie lepszymi ocenami zdecydowanie polecam Hotel Universal, który leży trochę na uboczu ruchliwego centrum, oferuje piękny widok na morze i jako jeden z niewielu w mieście może pochwalić się własnym odkrytym basenem. Tuż przy plaży, z balkonami skierowanymi na otwarte morze, znajdziesz z kolei lubiany Hotel Rex, który jest absolutnie świetnym wyborem dla wszystkich zapalonych miłośników kąpieli, choć niektórzy goście w recenzjach czasem mają drobne uwagi co do czystości.
Jeśli podróżujesz autem i potrzebujesz gdzieś je bezpiecznie zaparkować, zajrzyj do MAX Hotel Livorno, gdzie parkowanie dla gości jest całkiem darmowe, a do tego znajdziesz tu też małą siłownię. Pokoje według recenzentów mogłyby już wymagać lekkiego odświeżenia, ale za tę cenę to bardzo przyzwoity standard. Na proste noclegowanie w samym centrum miasta nadaje się Hotel Europa Parking, który nie zawiedzie i spełni swoje zadanie.
Jeśli chcesz o stopień wyżej, zerknij na Grand Hotel Palazzo. Bar na dachu, małe spa i widok na port brzmią kusząco. Tu jednak licz się z tym, że parkowanie kosztuje około 18 euro za dzień, a według niektórych gości to hotel pięciogwiazdkowy raczej tylko na papierze, więc oczekiwania lepiej trzymać trochę przy ziemi. Za to zdecydowanie omijaj miejsca ze słabymi recenzjami, jak choćby Gran Duca Hotel, gdzie ludzie wielokrotnie skarżą się na jakość usług — mimo skądinąd świetnej lokalizacji tuż przy starym porcie.
18 wskazówek, co zobaczyć i robić w Livorno
Zobaczmy to absolutnie najlepsze, co to portowe miasto może Ci zaoferować — od historycznych twierdz aż po idealne nadmorskie widoki. Podpowiem Ci, jak nacieszyć się miastem pełną piersią, nawet jeśli masz tu tylko kilka godzin z przystanku statku wycieczkowego.
1. Terrazza Mascagni
Jeśli kiedykolwiek widziałeś jakieś ikoniczne zdjęcie z Livorno, prawdopodobnie był to właśnie ten rozległy taras ze wspaniałą czarno-białą szachownicową posadzką. Optycznie ciągnie się aż gdzieś do dalekiego horyzontu i doskonale zlewa się z błękitną taflą Morza Tyrreńskiego, co razem tworzy absolutnie zapierający dech w piersiach widok. Taras otrzymał swoją nazwę po słynnym miejscowym rodaku, cenionym kompozytorze Pietro Mascagnim. Dziś bez wątpienia należy do najczęściej fotografowanych miejsc w całej Toskanii i jest punktem centralnym każdej wizyty.
Wstęp jest darmowy, a taras otwarty jest całą dobę, więc spokojnie zostaw go sobie na wieczór. Mieszkańcy bardzo chętnie tu spacerują, biegają wzdłuż wybrzeża, gawędzą z przyjaciółmi albo po prostu przesiadują na starych kamiennych ławkach i pełną piersią wdychają świeże morskie powietrze. Przestrzeń jest naprawdę ogromna, więc nawet w pełni sezonu tłumy dość niezawodnie się tu rozpraszają.
💡 Wskazówka: Postaraj się dotrzeć tu idealnie na zachód słońca, bo cały taras skierowany jest dokładnie na zachód, a ta gra ciepłych promieni na geometrycznej czarno-białej posadzce jest po prostu magiczna. Zrób tu mnóstwo zdjęć, a potem płynnie przejdź do pobliskiego Akwarium albo od razu do restauracji na wczesną wieczorną pizzę.
2. Acquario di Livorno
Tuż obok słynnego tarasu widokowego Mascagni stoi lubiane Akwarium w Livorno, które jest absolutnie świetnym przystankiem zwłaszcza wtedy, gdy podróżujesz z mniejszymi dziećmi albo po prostu potrzebujesz na chwilę schować się przed ostrym letnim słońcem. Akwarium nie należy do tych największych w Europie, ale jest bardzo gustownie i nowocześnie urządzone, więc spokojnie i na luzie spędzisz w nim bardzo przyjemne dwie godziny pełne odkrywania.
W środku znajdziesz dziesiątki pięknie podświetlonych zbiorników z różnorodnymi morskimi zwierzętami — od barwnych tropikalnych rybek i figlarnych koników morskich aż po eleganckie rekiny i ogromne żółwie morskie. Szczególną uwagę poświęcono tu właśnie bogatemu ekosystemowi Morza Śródziemnego i tyrreńskiego wybrzeża, co nadaje całej wizycie przyjemnie lokalny wymiar. Możesz z bliska obejrzeć dokładnie te ryby, które ewentualnie spotkasz potem podczas nurkowania z rurką.
Akwarium urządzone jest bardzo nowocześnie i oferuje też niezwykle ciekawe interaktywne ekspozycje. Jest tu również ładna sekcja o ochronie mórz, opracowana dla dzieci tak, że bawi nawet dorosłych. 😁
3. Venezia Nuova
Livorno ma swoją własną malowniczą Wenecję i wcale nie jest to przesada. Historyczna dzielnica Venezia Nuova została zbudowana w XVII wieku, a swoją dostojną nazwę zawdzięcza zdolnym weneckim robotnikom, których zaprosili tu ówcześni władcy. Ich zadaniem było pomóc zbudować złożony system dróg wodnych i praktycznych kupieckich magazynów, a ich niepowtarzalny architektoniczny rys widać na całej dzielnicy już na pierwszy rzut oka.
Dziś, według ocen wielu podróżnych, jest to najbardziej malownicza część całego miasta, pełna starych ceglanych mostów, wąskich zacienionych uliczek i małych romantycznych placyków. Budynki wzdłuż wody mają szczególną patynę, a wiele z nich kryje rozległe sklepione piwnice tuż nad poziomem wody, skąd kiedyś przeładowywano luksusowe towary prosto z przypływających statków handlowych.
Wstęp do dzielnicy jest oczywiście całkiem darmowy, a spacer wzdłuż tych cichych kanałów natychmiast przeniesie Cię o kilka wieków wstecz. Zdecydowanie polecam Ci wałęsanie się tu ot tak, bez mapy i chłonięcie atmosfery. Odkryjesz w ten sposób mnóstwo ukrytych kawiarni i małych rzemieślniczych sklepików, które doskonale wpasowują się w tę historyczną zabudowę i dodają jej autentycznego życia.
4. Rejs po kanałach Fossi
Najlepszym i zdecydowanie najfajniejszym sposobem, by obejrzeć historyczną dzielnicę Venezia Nuova z bliska, jest wypłynięcie prosto na wodę. W szczycie letniego sezonu można tu wygodnie przepłynąć się łódką po głównych kanałach, które mieszkańcy pieszczotliwie nazywają Fossi. To absolutnie świetne przeżycie, które pokaże Ci miasto z zupełnie innej perspektywy i pozwoli zajrzeć w jego prawdziwe funkcjonowanie.
Te szerokie kanały kiedyś służyły przede wszystkim do płynnego transportu cennych towarów z dużych statków handlowych cumujących w porcie prosto do chłodnych piwnic zamożnych kupców. Spokojny rejs oferuje zupełnie inną perspektywę na miasto — zobaczysz z bliska stare sklepienia mostów i potężne fundamenty domów, których ze zwykłej ulicy nie miałbyś w ogóle szansy dostrzec i docenić ich ogromu.
Dostępność łódek wycieczkowych i aktualne ceny biletów lepiej zawsze sprawdź na miejscu w starym porcie, bo oferta poszczególnych operatorów może z roku na rok lekko się zmieniać. Przystanki i miejsca wejścia na pokład znajdziesz najczęściej w pobliżu twierdzy Fortezza Nuova albo przy głównych livorneńskich placykach otaczających wodę.
5. Festiwal Effetto Venezia
Jeśli przypadkiem wybierasz się do Livorno w sierpniu, masz ogromne szczęście, bo właśnie w tym letnim miesiącu odbywa się tu największy i najsłynniejszy miejski festiwal Effetto Venezia. Cała historyczna dzielnica kanałów na kilka gwarnych dni zamienia się w jedną ogromną, tętniącą życiem scenę pod gołym niebem, a ogólna atmosfera jest po prostu absolutnie elektryzująca. Miasto pokazuje wtedy swoje najlepsze oblicze, pełne nieokiełznanej włoskiej radości.
Wąskie ulice i małe placyki ożywają głośnymi koncertami, ulicznymi przedstawieniami teatralnymi, niekończącymi się stoiskami z pięknymi rękodzielniczymi wyrobami, a przede wszystkim niesamowitą ilością świetnego jedzenia. Ludzie jedzą tu wyśmienity street food, piją wino i tańczą do późnej, gorącej letniej nocy — całe miasto jest na nogach i bawi się razem.
💡 Wskazówka: Dokładny termin festiwalu z roku na rok lekko się zmienia, więc gorąco polecam przed wyjazdem sprawdzić oficjalną stronę comune.livorno.it, żeby to wyjątkowe wydarzenie nie umknęło Ci o kilka dni. Podczas festiwalu licz się z tym, że miasto będzie naprawdę pełne ludzi, ale ten autentyczny toskański klimat zdecydowanie wart jest tego ściskania w tłumie.
6. Fortezza Vecchia
Stara twierdza, znana pod włoską nazwą Fortezza Vecchia, została zbudowana na samym początku XVI wieku jako główny wojskowy punkt obronny przeciw nieustannym i niszczycielskim najazdom morskich piratów. Jej masywne kamienne mury i wysokie wieże strażnicze do dziś dominują nad starym portem i tworzą nieodłączną sylwetkę miasta, przypominającą jego burzliwą i trochę dziką historię.
Teren jest ogólnodostępny (o ile nie odbywa się tu akurat wystawa albo ślub), a spacer między murami jest tego wart. Patrząc na morze, łatwo wyobrazisz sobie, jak żołnierze wypatrywali tu wrogich okrętów.
Wewnątrz twierdzy znajdziesz między innymi ciekawą i pouczającą ekspozycję o bogatej morskiej historii miasta i jego stopniowym rozwoju. A gdy wejdziesz po stromych schodach aż na sam szczyt potężnych murów, odsłoni się przed Tobą piękny panoramiczny widok na cały ruchliwy port, ogromne promy odpływające na wyspy i szerokie błękitne morze na horyzoncie.
7. Fortezza Nuova
Nieco młodszą i zdecydowanie bardziej zieloną siostrą starej twierdzy jest Fortezza Nuova, która pochodzi z końca XVI wieku. Jest całkowicie otoczona głęboką fosą i z zewnątrz sprawia wrażenie ogromnej niezdobytej skalistej wyspy pośrodku ruchliwego miasta. Jej stare ceglane mury odbijające się w spokojnej tafli wody są dodatkowo bardzo ulubionym motywem miejscowych malarzy i zapalonych fotografów.
Najciekawsze w tej budowli jest to, że jej rozległe wnętrze z czasem przekształcono w przepiękny duży park publiczny. Ze ściśle strzeżonego obiektu wojskowego stała się z biegiem lat lubianą zieloną oazą spokoju, do której niemal nie dociera hałas okolicznego ruchu i gdzie w odczuciu zatrzymał się czas. Kontrast surowej wojskowej architektury i zadbanej zieleni jest tu bardzo efektowny.
Mieszkańcy przychodzą tu na pikniki, poczytać albo po prostu poleniuchować w cieniu, a jeśli jedziesz z dziećmi, jest tu dość miejsca, żeby porządnie się wybiegały.
8. Mercato Centrale
Dla wszystkich zapalonych miłośników jedzenia i autentycznej lokalnej atmosfery wizyta na targu Mercato Centrale to absolutna konieczność, której nie możesz pominąć. To jeden z największych krytych targów w całych Włoszech, a sama architektura budynku z ogromnymi łukowymi oknami i elegancką stalową konstrukcją jest sama w sobie piękną atrakcją przypominającą paryskie hale targowe z XIX wieku.
Gwar targujących się handlarzy, zapach ziół i świeżego pieczywa… z targu wychodzi się z trudem i zwykle z pełną torbą.
Wstęp do budynku jest oczywiście całkiem darmowy i zdecydowanie polecam Ci wybrać się tu wcześnie przed południem. O tej porze targ jest bowiem w pełnym rozkwicie i panuje tu największy wyobrażalny ruch. Miejscowi kucharze i doświadczone gospodynie skrupulatnie wybierają tu najlepsze składniki na niedzielny obiad, a samo obserwowanie ich po cichu to już przeżycie samo w sobie.
9. Oszustwo z fałszywymi głowami Modiglianiego
To absolutnie fascynująca historia, która kiedyś rozsławiła Livorno na cały świat sztuki, a miasto do dziś z pewną dozą orzeźwiającej autoironii z dumą się do niej przyznaje. Słynny malarz i rzeźbiarz Amedeo Modigliani urodził się właśnie w Livorno w 1884 roku, a latem 1984 odbywała się tu wielka wystawa z okazji jego setnej rocznicy. Wystawa jednak początkowo nikogo zbytnio nie interesowała, więc organizatorka Vera Durbé wpadła na szalony pomysł. Kazała wybagrować miejski kanał Fosso Reale, do którego Modigliani według starej miejscowej legendy wrzucił swoje wczesne rzeźby po druzgocących recenzjach.
I proszę bardzo — z wody w lipcu rzeczywiście wyłowiono trzy kamienne głowy z typowo wydłużonymi szyjami, a rozentuzjazmowani eksperci od sztuki z wielką pompą natychmiast uznali je za autentyczne. Gazety pisały wtedy wielkie nagłówki, a do Livorno zjeżdżali się dziennikarze z całej Europy.
Sensacja trwała jednak tylko kilka tygodni. Wkrótce bowiem publicznie przyznało się trzech miejscowych studentów, imiennie Michele Ghelarducci, Pietro Luridiana i Pier Francesco Ferrucci, którzy jedną z głów wykonali w garażu przy pomocy zwykłej wiertarki Black & Decker i dłuta jako czysty studencki żart. Do pozostałych dwóch głów bez ogródek przyznał się z kolei miejscowy portowy robotnik Angelo Froglia. Dziś Livorno z dumą wystawia te fałszywe głowy jako zabawne przypomnienie, że czasem warto nie brać siebie tak śmiertelnie poważnie.
10. Santuario di Montenero
Wysoko na zalesionym wzgórzu nad ruchliwym miastem majestatycznie wznosi się kościół pielgrzymkowy Santuario di Montenero, poświęcony samej patronce całej Toskanii. To jedno z najważniejszych i najczęściej odwiedzanych miejsc duchowych w całym regionie. Dodatkowo z rozległego tarasu przed kościołem rozciąga się absolutnie przepiękny panoramiczny widok na całe nieskończone wybrzeże i port leżący głęboko pod Tobą.
Wewnątrz tej przepięknie zdobionej świątyni znajdziesz absolutnie fascynującą i ogromną kolekcję tak zwanych ex voto. To małe dziękczynne obrazki, malowidła na drewnie i osobiste przedmioty, które przez wieki pokornie przynosili tu wdzięczni marynarze cudem ocaleli z przerażającej katastrofy na wzburzonym morzu albo zwykli ludzie, którzy wyzdrowieli z jakiejś ciężkiej choroby.
Każdy obrazek to historia: katastrofa, choroba, cudowne uzdrowienie. Chodzić tu i je czytać to nieoczekiwanie mocne przeżycie.
11. Pierwsza elektryczna kolej linowa we Włoszech
Sama droga do miejsca pielgrzymkowego Santuario di Montenero jest wspaniałym przeżyciem sama w sobie, którego na pewno nie pomijaj. Możesz bowiem bardzo wygodnie i stylowo podjechać do niego piękną zabytkową kolejką Funicolare di Montenero. Zbudowano ją już w 1906 roku, a niecałe dwa lata później stała się nawet pierwszą w pełni elektrycznie napędzaną kolejką linowo-terenową w całych Włoszech — był to wówczas ogromny krok technologiczny naprzód.
Jej pierwotnym i bardzo szlachetnym celem było zapewnienie, by do czczonej świątyni na stromym wzgórzu dostał się naprawdę każdy wierny, bez względu na wiek, zdrowie czy aktualną kondycję fizyczną. Kolejka do dziś zachowała swój niepowtarzalny urok dawnych czasów, a przejażdżka małym czerwonym wagonikiem stromo pod górę niezawodnie bawi dorosłych i dzieci.
💡 Wskazówka: Aktualne ceny biletów i dokładne godziny kursowania koniecznie sprawdź na miejscu, bo mogą się dość często zmieniać w zależności od pory roku i przeglądów. Sama jazda w górę trwa tylko kilka krótkich minut, ale ma ogromny historyczny urok, a do tego oszczędzi Ci mnóstwo cennych sił w gorący letni dzień.
12. Gdzie zjeść: wegański street food, torta di ceci i 5 e 5
To absolutny kulinarny skarb Livorno, a zarazem fantastyczna wiadomość dla wszystkich wegetarian i wegan, którzy wybierają się do Toskanii. Główny livorneński street food jest bowiem w pełni roślinny. Podstawą jest genialna torta di ceci (często zwana też cecina), czyli niesamowicie prosty placek z mąki z ciecierzycy, wody, soli i porządnej dawki dobrej oliwy z oliwek, który piecze się do chrupkości w gorącym piecu. Jest z natury bezglutenowy i niewiarygodnie dobry.
Gdy ten pachnący placek włoży się do świeżej miękkiej focacci albo okrągłej bułki, powstaje legendarna livorneńska kanapka zwana „5 e 5″. Ta zabawna nazwa pochodzi z dawno minionych czasów, gdy biedni portowi robotnicy kupowali za 5 centesimi kawałek samej torty, a do tego za kolejne 5 centesimi kawałek chleba, żeby po ciężkiej szychcie porządnie i tanio się najeść.
Jeśli chcesz spróbować tego dania w absolutnie najlepszym wydaniu, gorąco polecam wpaść do jednej z tradycyjnych torterii tuż przy głównym targu. Tą najbardziej znaną i najbardziej lubianą przez miejscowych jest mały lokal Antica Torteria al Mercato (który wszyscy znają raczej jako Da Gagarin). Przygotuj się na to, że czasem stoi tu dość długa kolejka, ale to czekanie na świeży placek z ciecierzycy zdecydowanie jest tego warte! 😅
13. Cacciucco i lokalne trattorie
Za to dla zagorzałych miłośników ryb i owoców morza jest tu zupełnie inna lokalna specjalność, którą to miasto zasłynęło daleko poza granicami Toskanii. Cacciucco to niezwykle gęsty gulasz rybny, który tradycyjnie i starannie przygotowuje się z pięciu różnych gatunków świeżych ryb, ośmiornic i małży. Wszystko podaje się w bardzo bogatym sosie pomidorowym z porządnym kawałkiem opieczonego chleba czosnkowego.
Miejscowi rybacy i dumni kucharze lubią twierdzić, że to dlatego, że w słowie cacciucco jest dokładnie pięć liter „c”, co nadaje temu daniu zabawny lokalny kontekst. W rzeczywistości dawniej gotowało się je po prostu z tego, co akurat zostało w sieciach i czego rybakom nie udało się tego dnia korzystnie sprzedać na miejscowym targu. Dziś jest to jednak ceniony przysmak.
Jeśli jadasz ryby i chcesz spróbować tej gęstej specjalności, kieruj się do sprawdzonych lokali z długą tradycją. Bardzo znany jest Ristorante Il Molo, który leży tuż przy wodzie, albo niesamowicie lubiana Trattoria il Deserto. Ta ma wprawdzie lokalizację trochę dalej od ruchliwego centrum, na Via Provinciale Pisana, ale szczyci się zdecydowanie największą liczbą świetnych ocen w całym mieście. Znakomitą renomę wśród starszych mieszkańców mają też Osteria Red albo Osteria della Venezia tuż przy malowniczych kanałach, ewentualnie historyczna rybna restauracja Melafumo.
14. Wielokulturowa historia miasta
Livorno już na pierwszy rzut oka jest trochę inne niż reszta klasycznej Toskanii i ma to swoją bardzo głęboką i ciekawą historyczną przyczynę. Na przełomie XVI i XVII wieku potężny ród Medyceuszy wydał serię przełomowych ustaw znanych jako Leggi Livornine, których celem było szybkie zaludnienie i gospodarcze rozruszanie tego strategicznie niezwykle ważnego dla nich portu.
Te wyjątkowe ustawy gwarantowały wszystkim nowym przybyszom całkowitą wolność religijną, swobodę handlu, a nawet pełną amnestię za ewentualne dawne przewinienia. Dzięki temu, jak na tamte czasy niesłychanie liberalnemu podejściu, ściągali tu przedsiębiorczy ludzie z całego świata, w tym Żydzi, Grecy, Ormianie, Holendrzy czy Brytyjczycy szukający nowego początku.
I dokładnie to wyjaśnia, dlaczego Livorno jest tak inne: żywe, trochę nieuporządkowane, przyjazne. Florencja czy Siena to po prostu inny świat.
15. Synagoga i cmentarz angielski
Ślady tej fascynującej wielokulturowej przeszłości znajdziesz rozsiane po całym mieście do dziś, o ile wiesz, gdzie uważnie patrzeć. Livorneńska synagoga kiedyś należała do największych i najpiękniejszych w całej Europie. I choć oryginalny wspaniały budynek niestety zniszczono podczas ciężkich bombardowań w czasie II wojny światowej, dziś na jego miejscu stoi bardzo ciekawa nowoczesna budowla, która z dumą przypomina tę historycznie znaczącą i wpływową społeczność żydowską.
Kolejnym niezwykle ciekawym i przez turystów trochę niesłusznie pomijanym przystankiem jest stary cmentarz angielski, który jest nawet najstarszym cmentarzem protestanckim w całych Włoszech. To miejsce ma niewiarygodny historyczny urok i emanuje z niego ogromny spokój pośród miejskiego zgiełku.
Spoczywają tu bogaci kupcy, wpływowi dyplomaci, a także prości marynarze z wielu zakątków Europy, którzy w Livorno znaleźli swój nowy dom albo niespodziewanie zmarli podczas swoich długich podróży. Spacer między wiekowymi, gęstym bluszczem porośniętymi nagrobkami ma niepowtarzalny i lekko melancholijny klimat, którego w tak ruchliwym włoskim mieście może wcale byś się nie spodziewał.
16. Skaliste klify Calafuria
Jeśli do Livorno cieszysz się głównie na morze i letnią kąpiel, musisz z góry wiedzieć jedną dość zasadniczą rzecz. W samym centrum miasta wielkich piaszczystych plaż z drobnym piaskiem nie szukaj — całe najbliższe otoczenie Livorno jest bowiem otoczone dramatycznymi skałami. Calafuria to kilka kilometrów długości zapierający dech skalisty klif leżący na południe od centrum, nieustannie smagany silnym wiatrem i morskimi falami.
Cała skała jest podziurawiona ubytkami i z daleka trochę przypomina wielką piaskowcową gąbkę. To absolutnie ikoniczne miejsce na odważne skoki do przejrzystej wody, oferujące fantastyczne warunki do nurkowania z rurką wzdłuż stromych klifów, gdzie chowa się mnóstwo ryb.
To miejsce kocha przede wszystkim miejscowa młodzież, grupki przyjaciół i bardziej odważne natury, które przynoszą tu koce, jedzenie i spędzają długie, leniwe letnie popołudnia. Obiektywnie nie jest to idealne miejsce dla rodzin z małymi dziećmi ze względu na gorszy dostęp do wody, ale jeśli szukasz czystego morza i odrobiny adrenaliny przy skokach, będziesz z klifów Calafurii absolutnie zachwycony.
17. Plaże z Błękitną Flagą: Quercianella i Calambrone
Kto szuka nieco spokojniejszej kąpieli z lepszą infrastrukturą turystyczną, a przede wszystkim łatwiejszym dostępem do wody, powinien odjechać z Livorno jakieś 10 kilometrów na południe do malowniczej wioski Quercianella. Znajdziesz tu przepiękne ukryte zatoczki i bardzo czyste kamieniste plaże, które dodatkowo już od 2007 roku dumnie szczycą się międzynarodowym wyróżnieniem Błękitną Flagą za wyśmienitą czystość wody i świetne usługi dla odwiedzających.
Kolejne bardzo ładne odcinki wybrzeża z romantycznymi skałami i małymi cichymi zatoczkami oferuje też pobliskie miasteczko Antignano albo rejon Boccale, które są bardzo popularne wśród miejscowych rodzin. Woda jest tu przepięknie czysta, a plaże nie bywają wcale tak zatłoczone jak w bardziej znanych kurortach na północy.
Jeśli jednak podróżujesz z naprawdę małymi dziećmi i koniecznie do swojego szczęścia potrzebujesz drobnego piasku, wybierz się raczej na północ od Livorno, w kierunku Pizy, do dość znanego kurortu Calambrone. Tam wzdłuż wybrzeża ciągnie się długa i bardzo płytka piaszczysta plaża, gdzie dzieci mogą w zupełnym spokoju budować zamki z piasku, a Ty nacieszysz się maksymalnym komfortem na wynajętym leżaku tuż pod parasolem.
18. Przystanek statków wycieczkowych i promy
Port Livorno to jeden z absolutnie największych i najbardziej obłożonych portów promowych w całym kraju — każdego dnia wypływa stąd ogromna liczba ludzi w podróże na wakacje. Kierują się stąd promy na Korsykę do Bastii, na Sardynię do miast Olbia i Golfo Aranci, albo na piękne toskańskie wyspy Capraia i Gorgona. Rozkłady jazdy statków, konkretni przewoźnicy i ceny biletów nieustannie zmieniają się w zależności od sezonu, więc zawsze szukaj ich z odpowiednim wyprzedzeniem prosto na oficjalnych stronach portu.
Jednocześnie tutejszy port to ogromny terminal dla gigantycznych statków wycieczkowych krążących po Morzu Śródziemnym, które regularnie wysadzają tu tysiące turystów. Jeśli przypłyniesz tu jednym z tych ogromnych statków i na zwiedzanie lądu masz tylko kilka wyznaczonych godzin, radzę Ci szczerze — nie goń za wszelką cenę do zatłoczonej Florencji.
Podróż autobusem tam i z powrotem niezawodnie zabierze Ci trzy godziny, a z Florencji w pośpiechu niewiele przeżyjesz. Zostań raczej od razu w Livorno, przejdź się w spokoju po porannym targu, zjedz wyśmienity street food przy kanałach, zrób sobie zdjęcie na Terrazzy Mascagni, a będziesz miał z Włoch znacznie bardziej autentyczne i wyluzowane przeżycie bez zbędnego stresu.
Dokąd dalej z Livorno
Jeśli masz w Livorno bazę i chcesz wyruszać na wycieczki po okolicy, połączenie kolejowe jest tu absolutnie fantastyczne. Do sąsiedniej Pizy dostaniesz się w kilka minut i możesz odhaczyć światowej sławy krzywą wieżę z naszym przewodnikiem Piza: 37 wskazówek, co zobaczyć i robić. Stamtąd już tylko krok do kolejnych perełek — inspirację znajdziesz w artykule Florencja: 30 wskazówek, co zobaczyć w kolebce renesansu.
Dla tych, którzy chcą zgłębić cały region i nie pominąć nawet najmniejszych wiosek na wzgórzach, polecam prześledzić nasz kompletny Toskania: 30 najpiękniejszych miejsc i 7-dniowy plan. A jeśli oczarowała Cię średniowieczna architektura, koniecznie nie pomiń artykułu Siena i San Gimignano: 8 wskazówek, co zobaczyć.
Ponieważ z Livorno wypływają promy na jedną z najpiękniejszych wysp Europy, może przyda Ci się artykuł Jak dostać się na Sardynię: prom, samolot i transport, a do tego od razu Wakacje na Sardynii: 25 wskazówek, co zobaczyć i robić. Dla miłośników jedzenia mamy z kolei ogólniejszy przegląd Kuchnia włoska: co spróbować region po regionie albo wskazówki Gdzie na wakacje we Włoszech: 20 najlepszych miejsc.
Często zadawane pytania
Czy Livorno w ogóle warto odwiedzić?
Zdecydowanie tak, ale musicie wiedzieć, czego się spodziewać. To nie jest wyrestaurowany renesansowy skansen jak inne toskańskie miasta, ale przeciwnie – bardzo żywy, nieco surowy port z niesamowitym wegańskim street foodem, wspaniałym wybrzeżem i niepowtarzalną atmosferą. Kto szuka autentycznych Włoch bez pozłacania i tłumów turystów, ten będzie z Livorno absolutnie zachwycony i będzie chciał tu wracać.
Jak dostać się z Livorno do Florencji i Pizy?
Najszybszym i zdecydowanie najwygodniejszym sposobem jest przejazd pociągiem. Główny dworzec Livorno Centrale oferuje bardzo częste i bezpośrednie połączenia przez cały dzień. Do Pizy dojedziecie mniej więcej za 15 do 20 minut, podróż do samego centrum Florencji trwa około półtorej godziny w zależności od tego, jaki typ pociągu konkretnie wybierzecie.
Gdzie w Livorno się kąpać?
Bezpośrednio w centrum miasta nie oczekujcie dużych piaszczystych plaż, tamtejsze wybrzeże jest raczej bardzo skaliste. Jeśli chcecie skakać do wody z wysokości, wyruszcie na popularne klify Calafuria. Za spokojniejszymi zatokami i czystymi kamieniami jedźcie około 10 kilometrów na południe do malowniczej Quercianelli, a za piaskiem na północ na plażę Calambrone, która jest świetna dla małych dzieci.
Czy mam iść ze statku wycieczkowego do miasta, czy jechać do Florencji?
Zależy od tego, ile naprawdę macie czasu. Jeśli wasz statek cumuje tylko na pół dnia, podróż do Florencji (półtorej godziny tam i tyle samo z powrotem) okropnie was wyczerpie, a zobaczycie z niej tylko niesamowite tłumy i stres. W takim przypadku lepiej zostańcie w Livorno, przejdźcie się po targu, historycznych kanałach i zjedźcie wyśmienity obiad przy samej wodzie.
Co w Livorno spróbować?
Zdecydowanie musicie spróbować miejscowego słynnego wegańskiego street foodu, którym jest wspaniały placek z mąki ciecierzycowej torta di ceci oraz przygotowywana z niego kanapka zwana 5 e 5. Jeśli jecie ryby, typową lokalną specjalnością jest gęsty gulasz rybny cacciucco, który tradycyjnie gotuje się z pięciu gatunków ryb morskich w mocnym sosie pomidorowym z czosnkowym chlebem.
Ile dni na Livorno wystarczy?
Na zwiedzanie samego historycznego centrum, porannego targu, przejażdżkę kanałami Venezia Nuova i zdjęcie na Terrazze Mascagni spokojnie wystarczy wam pół dnia do jednego dnia. Jeśli jednak chcecie do tego dodać kąpiel na skałach i wycieczki wzdłuż wybrzeża Costa degli Etruschi, spokojnie bez problemu zabawicie się tu przez dwa do trzech dni pełnych relaksu.
Gdzie najlepiej spać w Livorno?
Wybierajcie nocleg ostrożnie i czytajcie aktualne recenzje, oferta hotelowa nie osiąga tu takich standardów jak w turystycznych centrach Toskanii. Wielu podróżnych dlatego wybiera nocleg w Pizie lub Lukce i przyjeżdża do Livorno tylko na wycieczkę. Jeśli chcecie spać nad morzem, spróbujcie lepiej ocenianego Hotel Universal z basenem lub popularnego Hotel Rex.
Czy gdzieś można zobaczyć te fałszywe głowy Modiglianiego?
Tak, miasto z tej ogromnej kompromitacji z 1984 roku w końcu sprytnie zrobiło swoistą zabawną atrakcję turystyczną. Trzy fałszywe kamienne głowy, które wtedy przy pomocy zwykłej wiertarki wykonali miejscowi studenci i nabrali nimi krytyków sztuki z całego świata, są w Livorno do dziś dumnie wystawione jako pamiątka tego absolutnie bizarnego wydarzenia historycznego.
🚗 Wynajem auta w podróżySprawdzone samochody do wynajęcia we WłoszechSzukaj przez porównywarkę DiscoverCars — porównuje ceny dziesiątek lokalnych i międzynarodowych wypożyczalni, a większość rezerwacji ma bezpłatne anulowanie.
Porównaj ceny samochodów we Włoszech →Wskazówki i triki na Twój urlop
Nie przepłacaj za bilety lotnicze
Szukaj lotów na Kayaku. To nasza ulubiona wyszukiwarka, ponieważ przeszukuje strony wszystkich linii lotniczych i zawsze znajduje najtańsze połączenie.
Rezerwuj noclegi mądrze
Najlepsze doświadczenia w wyszukiwaniu noclegów (od Alaski po Maroko) mieliśmy z Booking.com, gdzie hotele, apartamenty i całe domy są zwykle najtańsze i dostępne w najszerszej ofercie.
Nie zapomnij o ubezpieczeniu podróżnym
Dobre ubezpieczenie podróżne ochroni Cię przed chorobą, wypadkiem, kradzieżą lub anulowaniem lotów. Odwiedziliśmy już kilka szpitali za granicą, więc wiemy, jak ważne jest mieć porządne ubezpieczenie.
Gdzie się ubezpieczamy: SafetyWing (najlepsze dla wszystkich) i TrueTraveller (na wyjątkowo długie podróże).
Dlaczego nie polecamy żadnego polskiego ubezpieczyciela? Ponieważ mają zbyt wiele ograniczeń. Ustalają limity liczby dni za granicą, w przypadku ubezpieczenia z karty kredytowej wymagają często opłacania kosztów leczenia tylko daną kartą i często ograniczają liczbę powrotów do Polski.
Znajdź najlepsze atrakcje
Get Your Guide to ogromny rynek online, gdzie możesz zarezerwować spacery z przewodnikiem, wycieczki, bilety skip-the-line, oprowadzania i wiele więcej. Zawsze znajdujemy tam coś dodatkowo fajnego!
